Mấy ngày qua, ông Abhijit Chakraborty, chủ một quán trà nhỏ ở Kolkata (Ấn Độ) đứng ngồi không yên khi giá gas liên tục lập đỉnh. Từ ngày 7/3, các công ty dầu khí nhà nước Ấn Độ đã tăng giá bình gas 14,2 kg thêm 60 rupee (0,65 USD), mức cao nhất trong hai năm qua.

Mỗi tháng, quán của ông Chakraborty dùng hết một bình gas. Ông lo ngại đà tăng giá sẽ ăn lẹm vào khoản thu nhập 12.000 rupee (130 USD) mỗi tháng của gia đình. "Giá tăng ảnh hưởng đến tất cả mọi người. Khách hàng thay vì uống ba cốc trà mỗi ngày giờ sẽ giảm xuống còn một cốc. Tôi là người chịu thiệt lớn nhất", ông than thở.

Ông Abhijit Chakraborty, chủ một quán trà ở Kolkata, Ấn Độ, lo ngại rằng giá khí đốt nấu ăn tăng cao có thể ảnh hưởng đến thu nhập của gia đình. Ảnh: DEBARSHI DASGUPTA

Tình trạng khan hiếm nguồn cung khiến những người kinh doanh chợ đen bắt đầu găm hàng, đẩy cơn khát nhiên liệu lên cao hơn nữa. Để giảm nhiệt, chính quyền Ấn Độ quy định mỗi lần đặt bình gas phải cách nhau 25 ngày.

Tại thành phố Noida, chị Ranjana Devi, 35 tuổi, đang phải cân nhắc nhóm lại lò đất nung truyền thống dùng củi (chulah) trên sân thượng.

Gia đình chị bán rau vỉa hè, không có suất mua gas ưu đãi nên phải mua qua trung gian với giá đội từ 1.100 rupee lên 1.350 rupee mỗi bình. Để tiết kiệm, chị dự định nhặt củi ven đường hoặc dùng phân bò khô làm chất đốt. "Nỗi lo bệnh tật do hít phải khói bếp giờ đành xếp sau gánh nặng tài chính", người phụ nữ 35 tuổi nói.

Ông Sunil Mani, cố vấn chính sách tại Viện Quốc tế về Phát triển Bền vững Ấn Độ, nhận định việc người dân quay lại dùng củi đang đẩy lùi những nỗ lực tiếp cận năng lượng sạch của quốc gia này.

Làn sóng vật giá tăng phi mã không dừng lại ở Ấn Độ. Các cuộc tấn công giữa Mỹ, Israel và Iran gây gián đoạn sản xuất và cung ứng nhiên liệu tại Vùng Vịnh. Khoảng 1/5 nguồn cung dầu thô và khí đốt toàn cầu tạm dừng hoạt động, gây hỗn loạn thị trường. Châu Á là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi mua gần 90% lượng dầu xuất khẩu từ Tây Á.

Tại Philippines, giới tài xế đang gánh hậu quả nặng nề. Ông Mar Valbuena, đại diện một nhóm 50.000 tài xế xe jeepney cho biết, sau 12-15 giờ làm việc ròng rã, họ chỉ mang về nhà khoảng 400 peso (gần 7 USD) do chi phí đổ xăng tăng cao. Dự báo giá dầu diesel tại đây sẽ tiếp tục tăng, kéo theo giá vận tải, điện và thực phẩm.

Tại Pakistan, người dân gọi đợt tăng giá xăng lên tới 20% trong một ngày là một "quả bom xăng", khiến các trạm nhiên liệu xuất hiện hàng dài người xếp hàng chờ đợi. Tình trạng đổ xô mua xăng tích trữ bằng can nhựa cũng đang diễn ra tại nhiều tỉnh của Indonesia.

Các tài xế xếp hàng chờ đổ xăng tại Nam Kinh, Trung Quốc, trước đợt tăng giá xăng và dầu diesel ngày 9/3. Ảnh: AFP

Theo giới chuyên gia, nếu xung đột Trung Đông tiếp tục kéo dài, giá dầu thô hoàn toàn có thể chạm ngưỡng 150 USD mỗi thùng, đẩy hàng triệu hộ gia đình châu Á vào cảnh thắt lưng buộc bụng gay gắt hơn.

Nhiều quốc gia châu Á đã áp dụng các biện pháp ứng phó. Bangladesh phân phối xăng dầu theo định mức để ngăn chặn tình trạng mua gom. Philippines, Thái Lan khuyến khích làm việc tại nhà để tiết kiệm điện và nhiên liệu. Bangladesh cũng đóng cửa các trường đại học sớm hơn để ưu tiên năng lượng.

Tại Ấn Độ, nông dân tích trữ dầu diesel cho mùa thu hoạch lúa mì sắp tới vì lo ngại tăng giá. Tình trạng tương tự diễn ra tại Indonesia trước kỳ nghỉ lễ Hari Raya Aidilfitri. Người dân tại các tỉnh Aceh và Bắc Sumatra đổ xô đi mua xăng bằng can nhựa.

Australia cũng đối mặt tình trạng tích trữ và phân phối định mức. Nông dân cảnh báo thiếu nhiên liệu sẽ làm giảm sản lượng thực phẩm và tăng giá hàng hóa. Một số trạm xăng tại các vùng quê bắt đầu giới hạn mức mua 20 AUD (13,9 USD) mỗi khách hàng. Australia nhập khẩu 90% dầu tinh chế từ Hàn Quốc, Singapore và Malaysia.

Các biện pháp thắt chặt

Hàn Quốc đang cân nhắc áp trần giá nhiên liệu, biện pháp chưa từng dùng đến trong 30 năm qua. Thái Lan đình chỉ xuất khẩu dầu thô. Trung Quốc yêu cầu các nhà lọc dầu lớn ngừng xuất khẩu dầu diesel và xăng để đảm bảo nhu cầu trong nước.

Dù Ấn Độ có dự trữ dầu thô chiến lược trong 50 ngày, họ lại không có dự trữ cho gas (LPG). Nguồn cung thay thế từ Mỹ mất khoảng 40 ngày để tới Ấn Độ, không thể ứng phó kịp thời trong ngắn hạn.

Hiện tại, Indonesia, Nhật Bản và Hàn Quốc khẳng định lượng dự trữ quốc gia vẫn đủ dùng trong khoảng 21 ngày đến 7 tháng. Trung Quốc cũng tăng cường sản xuất nội địa và năng lượng tái tạo để giảm phụ thuộc vào hóa thạch.