Mỗi độ tháng Ba về, làng tôi lại tím một màu hoa xoan. Những cánh hoa mỏng mảnh, nhỏ li ti, rơi bên bờ giếng, ngoài hiên nhà, phủ kín con ngõ nhỏ dẫn ra cánh đồng. Tôi đứng dưới gốc xoan già trước sân, chợt thấy lòng mình vọng về miền ký ức xa xăm.

Tôi nhớ những đêm dài thuở xưa. Gió thổi qua bậu cửa, lùa vào mái nhà tranh nghe lành lạnh. Trong bóng tối, tiếng cha ho khản như mắc lại nơi cổ họng. Mẹ trở mình khẽ khàng, thao thức đến gần sáng. Những năm gian khó, cái đói luôn rình rập. Cha lo vụ giáp hạt, tính chuyện sắn khoai độn cơm. Mẹ đong đếm từng bát gạo trong chum, chỉ mong ngày mai vẫn còn đủ nấu nồi cơm nóng.

Đêm quê thanh vắng, dài hun hút. Thi thoảng lại có tiếng chim chích chạch ngoài vườn. Trong chuồng, con trâu khẽ lắc chiếc mõ tre kêu lốc cốc. Con mèo mướp nằm cạnh bếp tro, vươn mình một cái rồi lại lim dim ngủ. Tất cả tạo nên một khung cảnh làng quê giản dị, bình yên.

Khi bầu trời còn bảng lảng hơi sương, tiếng chuông chùa giữa làng đã ngân lên từng hồi trầm lắng. Mấy bà vãi chậm rãi bước về phía cổng chùa. Lũ trẻ chúng tôi chờ nồi khoai luộc của mẹ, ăn vội vài củ cho ấm bụng rồi dắt trâu ra đồng. Những buổi sớm như thế, hoa xoan thường rụng nhiều hơn. Cánh hoa mỏng tang rơi xuống đất gần như không phát ra tiếng động, chỉ để lại một lớp tím nhạt phủ trên lối đi.

Ngày ấy, thỉnh thoảng có đoàn chiếu bóng về làng. Họ dựng tấm phông trắng ở bãi đất trống, đặt chiếc máy chiếu phía sau người xem để chiếu lên tấm phông. Cả làng háo hức kéo nhau đi xem. Người lớn, trẻ con ngồi chật kín bãi đất, ai cũng hồi hộp chờ những hình ảnh lung linh hiện lên.

Trong ký ức tôi, những buổi xem chiếu bóng luôn có chị Hai. Nhà chị ở đầu xóm. Chị có dáng người mảnh mai, đôi mắt lúc nào cũng như ẩn chứa một nỗi niềm sâu thẳm. Chị thường mặc chiếc áo bà ba, đứng phía sau đám đông. Chốc chốc, chị lại nhìn về phía cánh gà của đoàn chiếu bóng, như đang đợi một người.

Chị Hai hiền lành, mỗi lần gặp lũ trẻ chúng tôi, chị đều chia cho mỗi đứa một nắm bỏng ngô. Người trong làng kể rằng chị từng thương một anh trong đoàn chiếu bóng. Họ quen nhau qua những mùa chiếu phim, lời hẹn ước cũng rất tha thiết. Nhưng cuộc đời không phải lúc nào cũng đi đúng theo những điều người ta mong muốn. Năm sau đoàn chiếu bóng lại về, bãi đất vẫn đông người như cũ, chỉ có người mà chị chờ đợi thì không thấy nữa.

Từ đó, chị Hai ít khi ra bãi đất xem phim. Nhiều lần đi ngang qua cổng nhà chị, tôi nghe thấy tiếng chị đọc kinh A-di-đà. Bên ngoài, hoa xoan vẫn rơi từng lớp phủ kín lối. Cánh hoa mỏng đến mức chỉ một cơn gió nhẹ cũng đủ cuốn đi, như phận người con gái quê lặng lẽ trôi theo năm tháng.

Bây giờ, làng tôi đã đổi thay nhiều. Nhà nào cũng có tivi. Những buổi chiếu bóng ngoài bãi đất trống chỉ còn trong ký ức. Lũ trẻ ngày nay có nhiều niềm vui khác, không còn háo hức chờ đợi những cuộn phim như chúng tôi ngày trước. Chỉ có những cây xoan già vẫn đứng đó. Mỗi khi tháng Ba về, hoa lại nở tím một góc trời.

Mỗi lần nhìn những cánh hoa xoan rơi, tôi lại nhớ về những hình ảnh năm xưa: những đêm gió lùa qua bậu cửa, tiếng cha ho khản trong căn nhà nhỏ, mẹ dậy sớm nhóm bếp, tiếng chuông chùa ngân trong sương sớm, và bóng dáng người chị hàng xóm đi qua tuổi thanh xuân của mình.

Thời gian có thể cuốn đi nhiều điều, nhưng ký ức về quê nhà, về mùa hoa xoan vẫn còn ở lại. Bởi vậy, dù đi xa đến đâu, tôi vẫn luôn có một nơi để nhớ, để thương và để trở về.