Hệ thống tín hiệu LZB (Linienzugbeeinflussung) trên tuyến đường sắt cao tốc Madrid - Seville của Tây Ban Nha sáng 28/10 bất ngờ bị lỗi máy tính, khiến khoảng 8 đoàn tàu quanh khu vực Urda phải dừng lại giữa hành trình.

Theo quy trình, hoạt động vận hành tàu cao tốc trên tuyến này được chuyển sang chế độ thủ công, dưới sự điều phối của trung tâm điều hành thuộc Công ty quản lý hạ tầng đường sắt Tây Ban Nha (Adif) tại ga Atocha ở Madrid. Lúc này, các lái tàu sẽ liên lạc với điều phối viên của Adif để xin hướng dẫn và chỉ thị vận hành.

Theo băng ghi âm các cuộc liên lạc, lái tàu AVE 2080 đã thông báo với điều phối viên rằng tàu đang gặp phải tình trạng "lỗi truyền tín hiệu do hệ thống bị khóa một phần".

Bên trong trung tâm điều phối của Adif tại ga Urda. Ảnh: Democrata

Các chuyên gia vận hành đường sắt cao tốc Tây Ban Nha cho biết lỗi này cho thấy tàu đã bị ngắt kết nối với hệ thống an toàn LZB và đáng lẽ lái tàu phải được hướng dẫn kích hoạt quy trình "LZB 3" để xử lý.

Quy trình LZB 3 buộc tàu phải vận hành theo chế độ "quan sát trực quan", nghĩa là di chuyển với tốc độ đủ chậm để lái tàu có thể kịp thời phanh lại khi phát hiện chướng ngại vật phía trước.

Theo nội dung các cuộc gọi trao đổi, sau khi hệ thống LZB bị lỗi nhân viên điều phối tỏ ra luống cuống, ban đầu không biết nên đưa ra chỉ dẫn nào cho lái tàu AVE. Người này dường như còn phải nhờ tới sự trợ giúp từ đồng nghiệp tại phòng trực, trong khi quy trình chuẩn đã được ghi trong sổ hướng dẫn.

"Để xem nào. Chết thật, tài liệu đó đâu rồi nhỉ", điều phối viên nói sau khi xác nhận với lái tàu AVE về tình trạng lỗi mà tàu này đang gặp phải. "Liệu có phải quy trình LZB 4 không nhỉ. Mà khoan, đợi chút nhé lái tàu, tôi đang bị bối rối. Họ thông báo đang sửa lỗi hệ thống rồi".

Một người không rõ danh tính, có vẻ cũng đang trong phòng trực ở ga Atocha, nói vọng vào nhắc nhở điều phối viên "là số 4 đấy", ám chỉ quy trình LZB 4. Theo quy trình này, trung tâm điều phối sẽ quyết định tốc độ di chuyển của tàu.

Đến lúc này, nhân viên điều phối quyết định chỉ dẫn lái tàu AVE tuân theo quy trình LZB 4. Người này dường như đã suy luận rằng tàu AVE sẽ có thể kết nối lại với hệ thống LZB sau khi đi qua ga Urda, nơi phát sinh lỗi của hệ thống an toàn.

"Được rồi, cứ áp dụng LZB 4 nhé", điều phối viên thông báo với lái tàu AVE. "Hãy ngắt rồi kết nối lại hệ thống LZB, sau đó tiếp tục hành trình với tốc độ vận hành bình thường".

Lực lượng khẩn cấp tại hiện trường vụ hai tàu cao tốc đâm nhau ở Urda, Tây Ban Nha ngày 28/10. Ảnh: AP

"Ở tốc độ bình thường ư?", lái tàu AVE 2080 hỏi lại. "Đúng vậy", điều phối viên một lần nữa xác nhận lại chỉ dẫn của bản thân. Tốc độ bình thường của tàu AVE có thể lên đến 200 km/h.

Trong khi đó, lái tàu Iryo đang dừng phía trước cách đó khoảng 25 km cũng nhận được lệnh tương tự là tiếp tục "di chuyển với tốc độ bình thường". Nhưng khoảng 7 phút sau, lái tàu này liên hệ với điều phối viên, cảnh báo rằng tàu vẫn dừng trên đường ray vì không thể kết nối với hệ thống LZB.

Điều phối viên khi ấy chỉ hướng dẫn lái tàu "ngắt kết nối và kết nối lại" với hệ thống LZB và tiếp tục di chuyển.

Vào thời điểm đó, tức khoảng 5 phút trước khi xảy ra thảm kịch, vẫn không có ai cảnh báo đoàn tàu AVE đang lao tới rằng họ cần phải phanh lại, bất chấp tàu Iryo không thể khởi hành và vẫn nằm yên trên đường ray.

Hậu quả là tàu AVE đã tăng tốc theo chỉ dẫn của điều phối viên và đâm vào đuôi tàu Iryo đang dừng trên đường ray, khiến ít nhất 69 người thiệt mạng và 58 người bị thương.

Theo ước tính từ cơ quan độc lập Điều tra Kỹ thuật Tai nạn (AITAT), đơn vị phụ trách phân tích kỹ thuật về vụ tai nạn, tàu cao tốc AVE đâm vào tàu Iryo trong lúc đang di chuyển với tốc độ 160-200 km/h. 

Các điều tra viên cho biết nếu ngay sau khi lái tàu Iryo cảnh báo tàu mình không thể khởi hành, điều phối viên kịp thời yêu cầu tàu AVE dừng lại, tai nạn đã không xảy ra.

Giới chức Tây Ban Nha nhận định chỉ thị của điều phối viên đó hoàn toàn trái với quy định và chính là nguyên nhân dẫn đến vụ tai nạn. Cơ quan Phòng vệ Dân sự Tây Ban Nha cho biết đang thẩm vấn điều phối viên đã ra những chỉ thị trên, nhưng danh tính người này chưa được công bố.