Trên băng ghế huấn luyện của 20 CLB đang chinh chiến ở Premier League mùa giải 2013/14, chỉ có vẻn vẹn 4 thuyền trưởng mang quốc tịch Anh và không loại trừ khả năng con số nêu trên sẽ còn tiếp tục giảm.

Đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này? Một phần là do sự bảo thủ của các đội bóng, phần khác xuất phát từ tính thụ động của những HLV người Anh và cách giải quyết tốt nhất có lẽ là thực hiện “xuất khẩu” HLV.

Đánh mất thị trường

Jose Mourinho vốn nổi tiếng là ngoa ngôn. Sau khi Sir Alex Ferguson giải nghệ, ông có lẽ là bậc thầy của nghệ thuật “khẩu chiến” tại giải Ngoại hạng Anh và chẳng ai dại gì mà tin vào tất cả những gì Mourinho nói.

Tuy nhiên nếu biết cách chắt lọc thì người ta vẫn có thể thu lượm được không ít điều đáng suy ngẫm từ các phát biểu của Mou, HLV thành công bậc nhất trong làng bóng đá suốt 10 năm trở lại đây. Ngày hôm qua, trong buổi họp báo trước trận đấu với Derby ở FA Cup, Mou khiến người Anh phải giật mình khi nói rằng “có quá nhiều HLV ngoại quốc ở Premier League và tôi không đồng tình với điều đó”.

Đúng là thế thật. Trong số 20 đội bóng đang thi đấu ở giải Ngoại hạng, chỉ có 9 đội (tức chưa đầy một nửa) đang sử dụng một chiến lược gia đến từ Vương quốc Anh và nếu trừ đi các HLV người xứ Wales, Scotland, Bắc Ireland thì thực ra chỉ còn có 4 người Anh mà thôi.

Steve Bruce ở Hull City, Alan Pardew ở Newcastle, Tim Sherwood ở Tottenham và Sam Allardyce ở West Ham, đó là tất cả những gì mà người Anh có được, ấy là chưa kể đến việc chiếc ghế của “Big Sam” đang vô cùng mong manh sau khi đội nhà đã tụt xuống nhóm cầm đèn đỏ.

Rõ ràng là Premier League càng trở nên toàn cầu hóa thì các HLV nội địa lại càng đánh mất đất diễn. Mùa giải 1992/93, lần đầu tiên mà thế giới biết đến khái niệm “Premier League”, tất cả các chiến lược gia ở giải Ngoại hạng đều xuất thân từ Vương quốc Anh hoặc Ireland.

Đến mùa 1996/97 thì Premier League bắt đầu có 2 HLV ngoại, mùa 2001-02 có 5 người và đến mùa này thì số thầy ngoại đã chiếm quá nửa. Nhưng nguyên nhân xuất phát từ đâu, từ các CLB hay từ bản thân các HLV?

Tâm lý ưa hàng ngoại

Cần khẳng định rằng các đội bóng lớn ở giải Ngoại hạng không thích sử dụng thầy nội. Alex Ferguson cùng Arsene Wenger tại vị quá lâu ở M.U và Arsenal nên hai CLB này không có nhiều cơ hội thay HLV đã đành, nhưng ngay cả khi phải lựa chọn “thuyền trưởng” mới.

Thì Chelsea, Liverpool hay Man City (khi họ đã bước lên hàng ngũ ông lớn) cũng rất ít khi bổ nhiệm một HLV người Anh, mà Roy Hodgson ở Liverpool là ngoại lệ hiếm hoi (và rồi ông cũng nhanh chóng phải ra đi không kèn không trống). Họ thà sử dụng các chiến lược gia người Brazil, Italia, Hà Lan, BĐN, Chile hay thậm chí là cả… Israel (Avram Grant) chứ nhất quyết không dùng người Anh.

Sự kỳ thị ấy có lẽ xuất phát từ lý do lịch sử, bởi suốt từ năm 1997 – khi Kevin Keegan đưa Newcastle đến ngôi á quân Premier League – đến nay, chưa có một chiến lược gia người Anh nào lọt vào tốp 2 đội dẫn đầu khi kết thúc mùa giải.

Còn nếu cần tìm kiếm lần gần nhất một HLV mang quốc tịch Anh giành ngôi VĐ hạng đấu cao nhất của bóng đá xứ sở sương mù thì người ta sẽ phải quay lại mùa giải 1991/92, thời điểm mà Premier League còn chưa ra đời và Howard Wilkinson giúp Leeds đăng quang ở giải đấu hồi đó có tên là First Division.

Theo chiều ngược lại, tất cả các HLV từng lên ngôi ở Premier League đều là người nước ngoài: Ferguson và Dalglish là người Scotland, Wenger là người Pháp, Mourinho là người BĐN còn Ancelotti và Mancini mang quốc tịch Italia. Dần dà, điều đó tạo ra tâm lý “chuộng hàng ngoại” cho cả phần còn lại của Premier League.

Tuy nhiên cũng phải nói một cách công bằng rằng các HLV người Anh không có nhiều cơ hội để khẳng định thương hiệu như những đồng nghiệp ngoại quốc và chính tâm lý chuộng HLV ngoại của các CLB lớn đã tạo ra một vòng luẩn quẩn: thầy nội không có danh hiệu => những đội bóng lớn chỉ thuê thầy ngoại => thầy nội lại tiếp tục không danh hiệu….

Tìm miền đất hứa

Các đội bóng ở Premier League đã sai khi đặt quá ít niềm tin vào HLV nội, nhưng có lẽ các chiến lược gia người Anh cũng nên tự trách mình vì đã tự giới hạn không gian làm việc trong hòn đảo hình con thỏ. Nếu không thể tìm thấy cơ hội ở trong nước, vì sao họ không ra nước ngoài, nơi mức độ cạnh tranh bớt khắc nghiệt hơn và có nhiều “đất” để thể hiện hơn?

Bên cạnh việc bổ sung các danh hiệu vào CV (như trường hợp của Steve McClaren), quá trình làm việc ở nước ngoài còn có thể mang lại những kinh nghiệm quý báu mà trong nước không có. Dẫn chứng, hai trong số những chiến lược gia giàu triển vọng nhất ở Premier League hiện nay là Paul Lambert và Brendan Rodgers đều từng có thời gian “tu nghiệp” ở nước ngoài.

Lambert từng theo học một khóa huấn luyện ở Đức, còn Rodgers đã xách vali đi khắp TBN để học nghề HLV và họ ngay lập tức mang đến sự khác biệt khi dẫn dắt Norwich cũng như Swansea chinh chiến ở Premier League vài mùa giải trước.

Thực ra Roy Hodgson (từng dẫn dắt Halmstads, Malmo, Inter Milan, Copenhagen, Udinese…), Terry Venables (Barcelona), Ron Atkinson (Atletico Madrid) hay Sir Bobby Robson (PSV Eindhoven, Sporting Lisbon, Porto, Barcelona) đều đã làm điều đó trong quá khứ, nhưng chính sự phát triển của Premier League đã ngăn cản người Anh.

Kể cả cầu thủ lẫn HLV, ra nước ngoài. Khi bạn nghĩ mình là trung tâm của thế giới, sẽ rất khó để vượt qua hàng đống rào cản về văn hóa, ngôn ngữ, môi trường sống… và chuyển sang một đất nước khác sinh sống cũng như làm việc, cho dù điều đó sẽ cực kỳ có ích cho họ.

Lambert (người Scotland) và Rodgers (người Bắc Ireland) không có cái cảm giác trung tâm ấy, nhưng những chiến lược gia người Anh thì có và họ cần khẩn trương vượt qua nó trước khi quá muộn, nếu không muốn biến Premier League thành sân chơi riêng của các HLV nước ngoài.

- Trình tự phát triển thông thường của các HLV (ngoại trừ một số cựu cầu thủ nổi tiếng, là biểu tượng của CLB như Alan Shearer ở Newcastle) là dẫn dắt các đội hạng dưới khi mới khởi nghiệp, sau đó thăng tiến dần lên nhóm các CLB yếu và trung bình ở hạng cao nhất trước khi đạt đến đỉnh cao là các đội bóng lớn.

Tuy nhiên nếu chỉ hành nghề ở trong nước thì các chiến lược gia người Anh gần như không có cơ hội thực hiện bước tiến từ CLB hạng trung lên CLB lớn. Lịch sử đã chứng minh rằng, suốt từ mùa 1995/96 đến nay, chưa có một HLV nào chuyển từ các CLB nhỏ sang nhóm Big Four (hoặc Big Five, nếu tính cả Man City) có thể đưa đội bóng mới giành một suất trong tốp 2 Premier League.

Lần lượt những Hodgson, Hughes, Di Matteo… đều đã thất bại và chỉ có các HLV kỳ cựu từ khi giải Ngoại hạng chưa ra đời (Ferguson) hoặc các chiến lược gia ngoại (Wenger, Houllier, Mourinho, Benitez, Ancelotti, Mancini…) mới có thể lọt vào tốp 2 đội dẫn đầu.

Trước tiền lệ đó, mỗi khi băng ghế huấn luyện của họ bị bỏ trống thì các CLB lớn là sẽ không ngó ngàng gì đến HLV của các đội bóng nhỏ và một bước “vượt vũ môn” kia đơn giản là không thể thực hiện được.