Tiêm kích đa năng F-16 được coi là phương án tốt nhất của Ukraine nhằm đối phó máy bay không người lái (UAV) phản lực Nga, nhất là trong tình trạng cạn kiệt tên lửa phòng không hiện nay. Tuy nhiên, công tác bảo dưỡng phi đội này đang phụ thuộc hoàn toàn vào phương Tây, dẫn đến tình trạng phần lớn máy bay không thể cất cánh.

Wall Street Journal ngày 30/9 cho biết những chiếc F-16 thường phải trải qua quy trình "kiểm tra theo giai đoạn" sau mỗi 300 giờ bay, nhằm đảm bảo khả năng vận hành của động cơ, thiết bị điện tử hàng không, hệ thống thủy lực, ống dẫn nhiên liệu và những khí tài khác. 

Mỹ hồi tháng 1 trao hợp đồng trị giá 235,5 triệu USD cho công ty Sabena Aerospace Engineering của Bỉ để bảo dưỡng và sửa chữa lớn toàn bộ phi đội tiêm kích F-16 Ukraine.

"Quy trình kiểm tra theo giai đoạn ở Mỹ thường chỉ mất 2-6 tuần, nhưng lại kéo dài đến 40 tuần khi diễn ra ở Bỉ", chuẩn đô đốc về hưu Mark Montgomery, từng làm phó giám đốc phụ trách kế hoạch và chiến lược tại Bộ tư lệnh châu Âu (EUCOM) của quân đội Mỹ, tiết lộ.

Những nguồn tin phương Tây khác cho biết hoạt động bảo dưỡng đang đình trệ đối với hơn một nửa phi đội F-16 Ukraine, khiến số máy bay này phải "nằm đắp chiếu". Với tốc độ sử dụng và sửa chữa hiện tại, số tiêm kích F-16 còn lại của Ukraine cũng sẽ phải nằm đất trong vài tháng tới.

"Mỗi lần xuất kích đều làm tăng giờ bay của phi cơ. Dù đã được nâng cấp lên chuẩn F-16AM/BM, khung thân của những tiêm kích này đã tích lũy số giờ bay lớn và chịu nhiều hao mòn kết cấu", Thomas Newdick, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, cho hay.

Tiêm kích F-16 Ukraine trong lễ ra mắt hồi tháng 8/2024. Ảnh: Reuters

Người phát ngôn không quân Ukraine từ chối bình luận về thông tin. Sabena Aerospace Engineering cũng không trả lời các câu hỏi liên quan với lý do "cân nhắc an ninh tác chiến và tính nhạy cảm của hoạt động hỗ trợ quân sự đang diễn ra".

Ukraine được cho là đã tiếp nhận khoảng 40-50 chiếc F-16, một phần trong số này đóng quân ở châu Âu để phục vụ huấn luyện và ít nhất 5 tiêm kích đã bị rơi trong chiến đấu. Liên minh gồm Bỉ, Đan Mạch, Hà Lan và Na Uy đã cam kết cung cấp tổng cộng 110 tiêm kích F-16 cho Ukraine.

Ngoài vấn đề bảo dưỡng, phi đội F-16 Ukraine còn đối mặt với tình trạng cạn kiệt tên lửa đối không AIM-9 Sidewinder và AIM-120 AMRAAM, sau khi tiêu hao lượng lớn để đối phó tên lửa hành trình và UAV Nga.

Một chỉ huy cấp cao của không quân Ukraine hồi đầu tháng tiết lộ họ đang phải sử dụng dè sẻn số đạn dự trữ ít ỏi còn lại. Các phi công F-16 Ukraine chỉ có thể làm nhiệm vụ ban ngày và dùng pháo 20 mm để hạ tên lửa hành trình, máy bay không người lái (UAV) của Nga. 

Các lựa chọn thay thế F-16 cũng rất hạn chế trong thời gian tới. Ukraine còn lượng nhỏ tiêm kích hạng nặng Su-27 và hạng nhẹ MiG-29 từ thời Liên Xô, song chúng đều đã cũ và cần cho những nhiệm vụ tấn công tiền tuyến. Ưu điểm là những dòng máy bay này dễ bảo dưỡng hơn tại thực địa, Ukraine cũng có sẵn cơ sở và phụ tùng để duy trì hoạt động cho chúng.

Tiêm kích Mirage 2000-5F của Pháp được chuyển giao ở mức hạn chế và theo từng đợt nhỏ lẻ, không thể nhanh chóng bù đắp khoảng trống của F-16. Thụy Điển đã đồng ý cung cấp 16 tiêm kích Gripen C/D cho Ukraine, nhưng chiếc đầu tiên phải tới năm sau mới được bàn giao.

"Những vấn đề này khiến F-16 vẫn giữ vai trò chủ lực trong hoạt động phòng không của Ukraine. Mọi gián đoạn trong khâu bảo dưỡng hoặc cung cấp vũ khí đối không đều sẽ làm tăng mức độ trầm trọng với năng lực sẵn sàng chiến đấu của phi đội F-16 Ukraine", Newdick cảnh báo.