Almog Italie ngày 30/9 đang trên chuyến bay cùng vợ và hai con trở về nhà sau kỳ nghỉ tại Nhật Bản, thong thả chụp ảnh những cánh đồng xanh mượt giữa sa mạc bên dưới, thì chiếc 737 Max của hãng hàng không flydubai đột ngột chúi mũi xuống bên dưới.

"Máy bay lao xuống, rơi tự do trong khoảng 20-30 giây, như gặp nhiễu động không khí nhưng dữ dội hơn nhiều. Sau đó, máy bay ổn định lại rồi tiếp tục chao đảo lao xuống", Italie, nhân viên thương mại điện tử người Israel, kể lại. "Chúng tôi hoàn toàn không hiểu chuyện gì đang diễn ra".

Hành khách Yaniv Hayun trở về sân bay quốc tế Ben Gurion ở Israel sau sự cố trên chuyến bay của flydubai. Ảnh: Reuters

Từ ghế số 20 trên chuyến bay mang số hiệu FZ1073, Italie không thể nhìn thấy cuộc chiến sinh tử đang diễn ra trong buồng lái, khoảng một tiếng rưỡi sau khi máy bay cất cánh. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết lúc bấy giờ, cơ phó đã dùng dao bấm đâm cơ trưởng Smit Machchhar với ý đồ chiếm quyền kiểm soát chiếc máy bay chở 174 người để lao xuống đất.

Dù trúng nhiều vết đâm ở đầu và tay, mất nhiều máu, Machchhar đã chống trả quyết liệt và mở được cửa buồng lái. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng đây là yếu tố quan trọng giúp thảm kịch không xảy ra.

"Cậu ấy vẫn đủ tỉnh táo để mở cửa. Quý vị biết đấy, những cánh cửa đó làm bằng thép kiên cố, bên ngoài không thể mở vào được", ông Trump nói.

Nhận thấy điều bất thường trong buồng lái, một nhóm nhỏ hành khách và thành viên phi hành đoàn lập tức lao vào để cố gắng giành lại quyền kiểm soát máy bay, theo thông tin từ hành khách và các video trên mạng xã hội đã được xác minh.

Hành khách Yaniv Hayun cho biết ông cùng một người đàn ông khác phát hiện cửa buồng lái không khóa, nhưng cơ trưởng ngã gục xuống đè chắn lối nên họ đã phải dùng sức xô mở cửa. 

Bên trong, ông thấy cơ trưởng bị thương nằm trên sàn, còn cơ phó đang nhoài người chồm lên bảng điều khiển. "Tôi tóm lấy, khóa cổ anh ta rồi lôi ra ngoài", Hayun kể. Ông nhanh chóng gọi thêm các hành khách Israel khác đến trợ giúp.

Tổng thống Mỹ cho biết một hành khách, được mô tả là "thợ sửa ống nước", sau khi vào buồng lái đã nắm lấy cần điều khiển, kéo lên và giữ thăng bằng cho máy bay để nó không đâm xuống đất. Người thợ này cho hay anh học được cách điều khiển máy bay từ chương trình truyền hình Thảm họa Hàng không (Air Disasters). 

Trong một video được hành khách quay lại, hai người đàn ông đeo mặt nạ dưỡng khí nằm bệt trên sàn giữa hành lang chật hẹp. Cơ phó, mặc áo sơ mi trắng đẫm máu với dải cầu vai đặc trưng của phi công, dường như đã lịm đi, rơi vào trạng thái mê man.

Người kia chớp mắt chậm chạp, mảng tường ngay cạnh dính vệt máu loang lổ. Một người đứng cạnh cố hối thúc cơ trưởng giữ tỉnh táo: "Đừng ngủ, cố lên!".

Hai phi công mặc thường phục ngồi ở cuối máy bay đã nhanh chóng vào buồng lái để tiếp quản. Dữ liệu hành trình cho thấy họ phải chật vật suốt 5 phút mới cân bằng lại máy bay do phi cơ liên tục chao đảo và một phần cánh đuôi bị hư hại do cú lao chúi đầu khiến máy bay giảm độ cao hơn 4.500 m chỉ trong chưa đầy một phút. Hãng flydubai cho hay đây là hai phi công đi cùng chuyến để tiếp quản chặng bay kế tiếp.

Khi đã làm chủ được tình hình, họ phát tín hiệu báo động khẩn cấp 7700 qua hệ thống liên lạc với mặt đất. 7 phút sau, họ chuyển sang mã 7500, vốn được dùng cho các hành vi đe dọa an toàn bay như không tặc hay bắt hành khách làm con tin. 

Hai phi công này sau đó điều khiển máy bay hạ cánh khẩn cấp xuống thành phố Tabuk của Arab Saudi. Toàn bộ hành khách, hầu hết là người Israel và trong đó có nhiều trẻ em, đều an toàn.

Giới chức Arab Saudi là những người đầu tiên làm việc với hành khách cùng phi hành đoàn. Các nguồn thạo tin cho biết đánh giá ban đầu của cơ quan chức năng cho thấy cơ phó mang quốc tịch Oman đã cố tình lao máy bay xuống đất. Tuy nhiên, họ vẫn chưa đưa ra giả thuyết về động cơ của người này, cũng như liệu anh ta có đồng phạm tham gia hay không.

Sự cố suýt thành thảm họa này đã khiến cả khu vực Trung Đông vốn đã chìm trong chiến sự suốt 3 năm qua không khỏi bàng hoàng, đồng thời dấy lên hàng loạt nghi vấn đáng quan ngại.

Những gì vừa diễn ra gợi nhớ đến một số thảm họa hàng không như vụ rơi máy bay EgyptAir xuống Đại Tây Dương năm 1999 hay vụ máy bay Germanwings số hiệu 9525 đâm vào dãy Alps thuộc Pháp năm 2015. Các vụ tai nạn trên đều được kết luận là do hành vi cố ý của cơ phó gây ra. Thảm họa Germanwings về sau đã dẫn đến quy định bắt buộc luôn phải có ít nhất hai nhân viên phi hành đoàn có mặt trong buồng lái mọi lúc. 

"Nhìn chung, các quy trình ngăn chặn nguy cơ này vận hành rất hiệu quả. Nhưng khi mối đe dọa xuất phát từ chính người trong cuộc, việc các hàng rào an ninh bị phá vỡ là điều gần như khó tránh", Matthew Borie, giám đốc tình báo kiêm đồng sáng lập công ty tư vấn an ninh hàng không Osprey Flight Solutions, Anh, nhận định.

"Hầu hết biện pháp an ninh hàng không được áp dụng sau sự kiện khủng bố 11/9 đều tập trung kiểm soát hành khách, nhằm ngăn họ tiếp cận buồng lái. Nhưng điều đó lại dựa trên giả định rằng những người ngồi trong buồng lái là lực lượng bảo vệ an toàn, chứ không phải một phần của mối nguy", ông nói thêm.