Đại đức Hironori Yoneta, 46 tuổi, trụ trì ngôi chùa Kongo-ji có lịch sử 130 năm tại thị trấn Urausu, tỉnh Hokkaido. Sau đại dịch, chùa đối mặt với tình trạng sụt giảm nguồn thu trong khi chi phí trùng tu ngày càng đắt đỏ. Để có kinh phí, ông Yoneta quyết định rút toàn bộ tiền công đức đang gửi tiết kiệm để chuyển sang các kênh đầu tư sinh lời.

Từng làm việc tại Tập đoàn Chứng khoán Daiwa đến năm 2014 trước khi xuất gia, đại đức Yoneta nhận thấy thị trường tài chính biến động mạnh từ năm 2024 do lạm phát. Vị trụ trì lo ngại tiền mặt của nhà chùa sẽ mất giá nếu chỉ nằm yên trong ngân hàng.

Vận dụng kiến thức tài chính, ông phân bổ vốn vào trái phiếu chính phủ Mỹ, quỹ đầu tư bất động sản (REIT) tại Nhật Bản và cổ phiếu của các tập đoàn lớn như BYD, Hyundai. Danh mục này mang lại lợi nhuận trung bình 10% mỗi năm trong hai năm qua. Khoản tiền lời đã giúp nhà chùa chi trả một phần trong tổng kinh phí trùng tu 25 triệu yen (khoảng 4 tỷ đồng) và nâng cấp nhiều hạng mục cơ sở vật chất.

Trụ trì Hironori Yoneta chùa Kongo-ji thực hiện nghi thức cầu nguyện. Ảnh: Kongo-ji

Câu chuyện tại chùa Kongo-ji phản ánh thực trạng chung của Phật giáo Nhật Bản. Số liệu từ Cục Văn hóa nước này cho thấy lượng tín đồ Phật giáo đã giảm 14% trong hai thập kỷ qua. Dân số già hóa nhanh và xu hướng xa rời nghi lễ truyền thống của giới trẻ khiến nguồn tiền cúng dường ngày càng thu hẹp.

Nguồn thu chính của các ngôi chùa truyền thống vốn dựa vào dịch vụ tang lễ và chăm sóc mộ phần. Tuy nhiên, từ sau đại dịch và đứng trước áp lực bão giá, nhiều gia đình chọn cách tổ chức tang lễ tối giản, thậm chí bỏ qua nghi thức mua pháp danh cho người quá cố.

Khảo sát năm 2021 của giáo phái Jodo Shinshu Hongwanji-ha trên 7.000 ngôi chùa cho thấy khoảng một nửa số cơ sở có doanh thu dưới 4 triệu yen (khoảng 625 triệu đồng) mỗi năm. Tại các vùng nông thôn tình hình càng bi đát hơn. Nhiều nhà sư phải kiêm nhiệm trụ trì cùng lúc vài ngôi chùa, đồng thời đi làm thêm nghề giáo viên hoặc công chức địa phương để trang trải cuộc sống.

Chuyên gia Tsuyoshi Kawata tại Công ty Chứng khoán SMBC Nikko nhận định, các tổ chức Phật giáo trước đây luôn ưu tiên giữ tiền mặt để đảm bảo an toàn. Tuy nhiên, trong bối cảnh vật giá leo thang, quản lý và đầu tư tài sản đã trở thành nhiệm vụ bắt buộc để các ngôi chùa tự cứu mình mà không phải tăng giá dịch vụ tâm linh.

Trăn trở ranh giới giáo lý

Dù mang lại hiệu quả kinh tế, việc mang tiền tam bảo đi đầu tư khiến không ít tu sĩ trăn trở. Giáo lý nhà Phật vốn khuyên con người từ bỏ lòng tham vật chất, tạo ra ranh giới mong manh giữa việc đầu tư để duy trì chùa và mục đích trục lợi.

Tại tỉnh Nara, chi phí xây dựng và sản xuất vật phẩm thờ cúng đã tăng gấp đôi sau hai năm, buộc chùa Daian-ji phải tăng giá bán thẻ cầu may từ hồi tháng 4. Để giải bài toán kinh tế mà không phạm giới, Phó trụ trì Yusho Kono chọn chiến lược đầu tư phòng thủ. Cũng là một cựu nhân viên ngành tài chính, ông Kono giữ phần lớn tài sản bằng tiền mặt và chỉ trích 10% để mua các gói bảo hiểm ngoại tệ rủi ro thấp.

"Nguồn thu từ đầu tư chỉ được phép phục vụ mục đích bảo tồn nhà chùa, không hướng tới tìm kiếm lợi nhuận thuần túy", ông Kono nói.

Sự thận trọng này hoàn toàn có cơ sở khi nhiều tổ chức tôn giáo từng nếm trái đắng trên thương trường. Năm 2013, giáo phái Koyasan Shingon-shu từng chịu khoản lỗ nặng nề do đầu tư vào trái phiếu.

Hiện nay, khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản chấm dứt chính sách lãi suất âm, các kênh đầu tư an toàn hơn bắt đầu mở ra. Giáo phái Soto-shu (đơn vị quản lý 15.000 ngôi chùa) đã quyết định trích 10% trong quỹ tài sản 13 tỷ yen để mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản và 2% mua trái phiếu của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA).

Về phía trụ trì Hironori Yoneta, ông cho rằng việc lập kế hoạch tài chính minh bạch là chìa khóa để bảo vệ sự tồn tại của các ngôi chùa cổ. Bên cạnh việc tụng kinh, vị sư thầy này còn mở các lớp chia sẻ kiến thức quản lý tài chính cá nhân miễn phí cho người dân, qua đó thắt chặt sự gắn kết giữa ngôi chùa với cộng đồng địa phương.