Tiếng gà gáy báo thức lúc 3h sáng không phải là điều khiến ông Mason Aiona, ở Hawaii phiền lòng nhất. Điều khiến ông bận tâm hơn cả là việc phải dành phần lớn thời gian trong ngày để xua đuổi lũ gà hoang đang bới đất tạo thành những hố sâu trong sân nhà, nghe tiếng kêu quang quác và tiếng vỗ cánh liên hồi, cũng như phải nhắc nhở những người cho lũ gà hoang này ăn tại công viên nằm ngay gần nhà ông.

"Đó là một vấn đề lớn", ông nói về đàn gà đi lại lạch bạch trên con đường hẹp nằm giữa ngôi nhà của ông ở Honolulu và công viên thành phố. "Số lượng ngày càng đông".

Các cộng đồng dân cư trên khắp tiểu bang đã phải đối mặt với tình trạng gà hoang tràn lan suốt nhiều năm qua. Honolulu đã chi hàng nghìn USD để bắt giữ chúng nhưng hiệu quả không đáng kể.

Một đàn gà hoang băng qua bãi đậu xe của Whole Foods. Ảnh: Honolulu civl beat

Hạ nghị sĩ Scot Matayoshi, thuộc đảng Dân chủ đại diện cho khu vực ngoại ô Kaneohe của Honolulu, cho biết ông bắt đầu soạn thảo dự luật kiểm soát gà sau khi nghe một giáo viên tiểu học trong khu vực phản ánh rằng lũ gà thường xuyên quấy rầy học sinh.

"Lũ trẻ rất sợ chúng, và lũ gà thường hung dữ khi đuổi theo bọn trẻ để tranh giành thức ăn", ông Matayoshi nói.

Ông Matayoshi cho biết các dự luật về việc loại bỏ gà hoang đã nhiều lần thất bại trong những năm qua.

Năm 2022, các nhà lập pháp Hawaii từng tìm cách thông qua một dự luật cho phép xem xét sử dụng biện pháp kiểm soát sinh sản ở gia cầm để quản lý số lượng gà nhưng không được thông qua. Các công cụ kiểm soát quần thể, dù là biện pháp kiểm soát sinh sản hay chất độc, cũng có nguy cơ phát tán ra môi trường hoặc ảnh hưởng nhầm tới những loài khác.

Hiệp hội Nhân đạo Hawaii cũng phản đối việc cho phép người dân tiêu diệt gà "như một biện pháp kiểm soát số lượng, trừ khi tất cả các phương án khác đều đã được áp dụng mà không mang lại kết quả".

Đặc biệt, điều gây phiền toái cho người này lại có thể là biểu tượng văn hóa đối với người khác.

Kealoha Pisciotta, người am hiểu văn hóa Hawaii và là nhà hoạt động vì quyền động vật, không đồng tình với việc tiêu diệt gà hoang chỉ vì chúng gây phiền toái. Bà cho biết một số con gà hiện nay là đời sau của những con gà được các nhà thám hiểm Polynesia mang đến các hòn đảo này từ thời xa xưa.

Theo Eben Gering, nhà sinh học tiến hóa tại Đại học Nova Southeastern, khi người Polynesia vượt đại dương đến những vùng đất như đảo Phục Sinh và Hawaii, họ mang theo lợn, chó và những loài gia cầm nhỏ.

Những con được đưa tới Hawaii thực chất là gà rừng đỏ, tổ tiên hoang dã của gà hiện đại. Vào cuối thế kỷ 20, hai cơn bão lớn Iwa và Iniki tấn công quần đảo Hawaii, phá hủy các chuồng gà và "giải phóng" nhiều đàn gà nhà ra môi trường tự nhiên. Đặc biệt trên đảo Kauai, nơi không có những loài săn mồi, đàn gà đã thích nghi với hoàn cảnh sống và phát triển rất mạnh. 

Ông Aiona, 74 tuổi, đã sống hơn 30 năm gần trung tâm Honolulu, cho rằng chương trình bẫy gà của thành phố quá tốn kém.

Thành phố có hợp đồng với một công ty kiểm soát dịch hại để thực hiện việc bẫy gà. Chi phí cho dịch vụ kéo dài một tuần đối với chủ sở hữu tư nhân là 375 USD, cộng thêm 50 USD phí thuê lồng và 10 USD phí xử lý cho mỗi con gà.

Năm 2025, hơn 1.300 con gà đã bị bắt thông qua chương trình này. Hawaii từng cố gắng nhưng không thành công trong việc áp dụng mức phạt đối với những người, cả du khách lẫn cư dân, cho gà ăn.

Gà hoang cũng khó có thể trở thành một bữa tối giá rẻ. Thịt của chúng dai hơn so với gà nuôi lấy thịt, và loài gà hoang này còn có thể là nguồn lây lan dịch bệnh.

Một người hàng xóm của ông Aiona thường xua đuổi chúng bằng máy thổi lá. "Tôi cũng có máy thổi lá, nhưng là loại chạy điện", ông Aiona nói. "Độ dài của dây điện chỉ cho phép đi xa đến một mức nhất định".

Aiona đã quá ngán ngẩm cảnh phải dành thời gian để nhắc nhở khách đến công viên đừng cho lũ gà ăn. Và dù không khuyến khích ai ăn thịt chúng, ông sẵn sàng để bất cứ ai muốn bắt gà cứ việc đến mang chúng đi.

"Không tính tiền", ông nói.