Tại đồng bằng sông Po, phía nam Venice, ghẹ Đại Tây Dương là loài xâm lấn, xuất hiện từ thập niên 1940 nhưng số lượng ban đầu không nhiều. Tuy nhiên, vài năm gần đây, loài này phát triển tràn lan và tàn phá nguồn nghêu Manila quý giá. Chúng xé lưới đánh cá, ăn các loài nhuyễn thể và lấn át hoàn toàn các loài cua bản địa.

Bà Piero Genovesi, chuyên gia Viện Bảo vệ và Nghiên cứu Môi trường Italy, kiêm Chủ tịch Nhóm chuyên gia về Các loài xâm lấn (IUCN), cho biết biến đổi khí hậu khiến nhiệt độ nước biển tăng, tạo thuận lợi cho ghẹ Đại Tây Dương sinh sản.

Cùng với đó, mực nước sông Po giảm khiến nước biển lấn sâu vào các đầm phá và vùng châu thổ - nơi tập trung các trang trại nuôi nghêu. "Biến đổi khí hậu có thể đã tạo thuận lợi cho quá trình sinh sản của chúng thông qua cả yếu tố nhiệt độ lẫn độ mặn", bà nói.

Ghẹ Đại Tây Dương bùng nổ khiến doanh thu của Liên hiệp Hợp tác xã Ngư dân Polesine giảm 75%, còn 15 triệu euro (17 triệu USD) trong năm 2024 và 2025. Số thành viên hoạt động giảm từ 1.500 xuống 850 người.

Trước thiệt hại nặng nề, hai năm qua, chính phủ Italy từng chi tiền để ngư dân Polesine đánh bắt và tiêu hủy gần 2,3 triệu kg ghẹ. Ngư dân tại đầm phá Sacca di Goro và Orbetello cũng áp dụng biện pháp tương tự. Nhưng một con ghẹ cái có thể đẻ tới 8 triệu trứng mỗi mùa, nên việc đánh bắt để tiêu diệt chúng gần như không thể chặn đà sinh sôi. Enrico Caterino, đặc phái viên chính phủ phụ trách tình trạng khẩn cấp, cho biết chương trình này đã phải tạm dừng.

Mùa hè năm nay, các nhà khoa học tại Đại học Bologna thả 150.000 con bạch tuộc con xuống Riviera Romagnola, cách đồng bằng sông Po khoảng hai giờ di chuyển. Họ quảng bá dự án "chống ghẹ" bằng một video ghi lại cảnh con bạch tuộc ăn ghẹ.

Nhưng giải pháp này cũng khó khả thi. "Nếu một loài có khả năng sinh sản cao như vậy gặp môi trường thuận lợi, các loài săn mồi như bạch tuộc có thể không đủ sức kiểm soát chúng", Genovesi nói.

Tiêu diệt bất thành, ngành thủy sản Italy đang tìm cách xuất khẩu ghẹ. "Chúng tôi cần thay đổi chiến lược, biến thảm họa này thành cơ hội", ông Paolo Mancin, Chủ tịch Liên hiệp Hợp tác xã Ngư dân Polesine, cho biết.

Mỗi sáng, ngư dân chở những thùng ghẹ sống nặng 100-150 kg tới điểm tập kết. Việc bán ghẹ giúp họ duy trì sinh kế, nhưng thu nhập kém xa nghề nuôi nghêu. Mỗi kg ghẹ chỉ bán được khoảng 1,3 euro, trong khi nghêu là 10 euro. Nghêu vốn đóng góp 90% thu nhập của ngư dân trước đây nay chỉ còn chiếm khoảng 10%.

Ghẹ sau khi đánh bắt được hấp chín, cấp đông và đóng container chuyển tới Sri Lanka - nơi có chi phí nhân công hợp lý để bóc tách thịt. Liên doanh giữa công ty Taprobane Seafoods (Sri Lanka) và Liên hiệp Hợp tác xã Scardovari đang sản xuất nhiều mặt hàng, từ thịt càng đến hỗn hợp. Phần lớn thành phẩm được bán sang các nước thứ ba, chỉ một lượng nhỏ quay lại thị trường Italy.

Taprobane Seafoods hiện lên kế hoạch mở rộng bán lẻ tại Italy và châu Âu. Ông Paolo Mancin kỳ vọng thịt ghẹ chế biến và đóng gói từ Sri Lanka sẽ dần thuyết phục được người Italy, sau khi chiến dịch "Không thể đánh bại thì hãy ăn chúng" năm 2023 không mấy hiệu quả.

Theo Liên đoàn Nhà hàng FIPE Venice, ghẹ xâm lấn vẫn vắng bóng tại các nhà hàng lớn do công đoạn sơ chế tốn nhiều nhân công và định kiến tiêu cực của thực khách.

Ghẹ Đại Tây Dương được mang đến điểm sơ chế ở Scardovai, đồng bằng sông Po, ngày 21/8. Ảnh: AP

Nhà hàng kiêm quán bar Yogi tại Porto Tolle là ngoại lệ, họ nhận bán ghẹ vì đam mê lẫn tình thế bắt buộc. Sau khi ghẹ bùng phát, nguyên liệu hải sản bản địa của họ gần như cạn kiệt. Chủ nhà hàng kiêm đầu bếp Stefania Marchesini, quyết định thiết kế thực đơn hoàn toàn từ ghẹ (thịt ghẹ viên chiên, sốt kem ăn cùng polenta...).

"Ban đầu, thực khách rất hoài nghi nhưng sau đó phản ứng hoàn toàn tích cực", bà nói.

Dù đón nhận phản hồi tích cực từ thực khách, bà Marchesini thừa nhận việc mở rộng cung ứng cho các nhà hàng khác vẫn gặp rào cản lớn do thói quen ẩm thực lâu đời của người dân địa phương.