Ảnh vệ tinh cho thấy nguồn gốc gây ra trận lũ quét kinh hoàng ở biên giới Trung Quốc - Nepal hôm 26/8 là đoạn sông băng dài 930 m gần đỉnh Langtang Lirung thuộc dãy Himalaya sụp xuống thung lũng bên dưới.

Trong quá trình sụp đổ, đoạn sông băng này vỡ ra, tan chảy, cuốn theo đá, cát, tuyết và trầm tích chắn ngang dòng sông Lhende Khola bên dưới. Các tảng băng khổng lồ tiếp tục rơi xuống, giải phóng lực mạnh đến mức làm vỡ con đập tự nhiên này, tạo thành dòng lũ quét cuồn cuộn chảy xuống hạ lưu.

Daniel Shugar, nhà địa chất học tại Đại học Calgary, cho hay dữ liệu ảnh vệ tinh Planet Labs cho thấy một khối băng khổng lồ đã tách rời ở độ cao khoảng 5.200 m, lăn xuống sườn núi và rơi thẳng đứng từ độ cao 1.200 m xuống dòng sông bên dưới.

"Năng lượng từ cú va đập mạnh đến mức khối băng vỡ vụn, cuốn đi các vật chất lỏng, tạo nên lũ quét", Shugar nói. 

Hatim Sharif, giáo sư kỹ thuật tại Đại học Texas ở thành phố San Antonio, Mỹ, ngày 27/8 cho biết sóng lũ gồm nước, băng bị nghiền vụn và đá cuồn cuộn qua những thung lũng núi dốc có sức tàn phá khủng khiếp.

Dòng nước dữ chứa đầy bùn, cát, sỏi và những tảng đá lớn, tất cả cùng di chuyển như một khối chất lỏng mà giáo sư Sharif ví với "bê tông lỏng". Theo ông, ở cùng một tốc độ, khối vật chất này va vào một tòa nhà với lực mạnh gấp khoảng hai lần so với nước và sóng lũ có thể cuốn theo những tảng đá lớn cỡ ôtô.

Giáo sư Sharif cho rằng con người không thể chạy nhanh hơn dòng lũ này. Cách duy nhất để thoát thân là di chuyển lên vị trí cao hơn, ít nhất 6 mét.

Thành phần của dòng lũ cũng khiến công tác tìm kiếm cứu nạn trở nên nguy hiểm hơn. Ông Sharif cho biết lớp trầm tích bùn đá có thể giữ nước trong thời gian dài, khiến địa hình sau lũ "thay đổi khó lường và đầy hiểm nguy". Có chỗ đủ cứng để chịu được trọng lượng của một người, nhưng ngay bên cạnh là bùn nhão có thể khiến nhân viên cứu nạn bị lún ngập thắt lưng.

Độ sâu của lớp bùn đất cũng là vấn đề. Ông nói rằng lớp trầm tích để lại có thể dày tới vài mét, đồng nghĩa việc tìm kiếm người mất tích "phải dò tìm và đào bới bằng tay, nên diễn ra rất chậm".

Một mối lo ngại khác là những cơn mưa mới có thể khiến toàn bộ khối vật chất này tiếp tục chuyển động. "Người dân tại các ngôi làng ở hạ lưu cần tránh xa bờ sông, ngay cả trong những ngày trông có vẻ yên ả", ông Sharif cảnh báo.

Video từ làng Taruka, cách hơn 80 km về phía hạ lưu so với nơi xảy ra sạt lở, ghi lại cảnh dòng nước lũ cuồn cuộn cuốn theo một tảng đá khổng lồ xuống hạ lưu, cho thấy sức mạnh khủng khiếp của trận lũ cũng như khả năng cuốn theo đá và các mảnh vụn khác, khiến sức tàn phá càng lớn. 

Trận lũ quét nghiêm trọng xảy ra ngày 26/8 ở khu vực biên giới Nepal với vùng Tây Tạng của Trung Quốc vùi lấp nhiều công trình và gây thương vong lớn. Ita nhất 472 người đã thiệt mạng và gần 1.500 người mất tích, trong đó có hàng trăm công dân từ các nước như Ấn Độ, Mỹ, Australia, Anh, Hàn Quốc.

Trung tâm Phát triển miền núi quốc tế (ICIMOD), có trụ sở tại Nepal, nói rằng lượng lớn băng và đất đá đổ vào Lende Khola, một nhánh của sông Bhote Koshi, tạo ra dòng chảy lớn cuốn trầm tích và những tảng đá lớn về phía hạ lưu. Mực nước các sông bên dưới dâng cao 7-9 m trong vòng 30 phút, nhiều trạm quan trắc bị cuốn trôi hoặc hư hại.

Đường đi của lũ quét ở Nepal. Đồ họa: Reuters