Năm 2020, Adam Mackay bỏ công việc logistics đã gắn bó 6 năm vì mức lương mãi không vượt qua 30.000 bảng mỗi năm. Anh đánh cược tương lai vào Công nghệ thông tin (IT) - lĩnh vực khi ấy được ví là "vua của mọi nghề" với lời hứa hẹn về mức thu nhập khủng và cơ hội việc làm bất tận.

Adam đăng ký học văn bằng hai, sau đó học tiếp lên thạc sĩ. Để trang trải, anh chấp nhận khoản nợ sinh viên lên tới 90.000 bảng Anh. Tốt nghiệp loại xuất sắc, Adam tự tin đi tìm việc. Nhưng thực tế là một gáo nước lạnh.

Suốt hai tháng làm luận văn, mỗi tuần anh gửi đi 40 hồ sơ. Kết quả trả về là không một lời hồi âm, không một cuộc phỏng vấn.

Adam Mackay. Ảnh: Telepraph

Cùng cảnh ngộ, Joseph, 23 tuổi, tốt nghiệp thủ khoa ngành IT cũng nhanh chóng vỡ mộng. Nộp hơn 100 hồ sơ cho các vị trí lập trình viên, anh chỉ nhận được hai cuộc gọi phản hồi. "Tôi từng nghĩ thành tích học tập xuất sắc sẽ là tấm vé thông hành hạng nhất, nhưng thực tế không phải vậy", Joseph chua chát.

Câu chuyện của Adam và Joseph là minh chứng cho sự đảo chiều của ngành công nghệ tại Anh. "Cánh cửa vàng" từng mở toang chào đón sinh viên mới ra trường nay đã khép.

Dữ liệu từ nền tảng tuyển dụng Welcome to the Jungle năm 2025 chỉ ra rằng, số lượng vị trí tuyển dụng kỹ sư phần mềm cấp thấp (junior) đã giảm 40% so với đầu năm 2023. Báo cáo của Cơ quan Thống kê Giáo dục Đại học Anh (HESA) cũng ghi nhận một thực tế buồn: sinh viên CNTT hiện có tỷ lệ thất nghiệp cao nhất trong tất cả các ngành đào tạo sau 15 tháng tốt nghiệp.

Rashik Parmar, cựu giám đốc điều hành IBM và cố vấn tại Đại học Leeds, cho biết ông thường xuyên nhận được những cuộc gọi cầu cứu từ phụ huynh và sinh viên mới ra trường. "Thị trường đang cực kỳ khắc nghiệt ở đầu vào," ông nhận định. Số lượng tin tuyển dụng cho nhân sự cấp cao (senior) hiện nhiều gấp 4 lần so với vị trí cho người mới, tạo ra một "nút thắt cổ chai" ngăn cản người trẻ bước chân vào nghề.

Nguyên nhân của sự suy thoái này đến từ ba phía. Thứ nhất, để cắt giảm chi phí, các công ty công nghệ đã chuyển các công việc lập trình cơ bản sang các nước có nhân công rẻ hơn. Thứ hai, làn sóng sa thải toàn cầu năm 2025 khiến 250.000 nhân sự IT mất việc, đẩy sinh viên mới ra trường vào thế phải cạnh tranh trực tiếp với những "lão làng" đang khát việc.

Cuối cùng và quan trọng nhất là sự trỗi dậy của Trí tuệ nhân tạo (AI). Microsoft thừa nhận khoảng 30% mã phần mềm của họ hiện do AI viết. Những công việc lặp đi lặp lại - vốn là nơi để thực tập sinh tích lũy kinh nghiệm - nay đã được máy móc đảm nhiệm hoàn hảo.

Trước áp lực cơm áo, nhiều giấc mơ công nghệ đành phải rẽ ngang. Adam Mackay đang cân nhắc chuyển sang đi dạy, bởi anh tin rằng giáo dục là lĩnh vực hiếm hoi AI chưa thể thay thế ngay lập tức.

Còn Joseph, sau nhiều tháng chật vật, cuối cùng cũng tìm được một vị trí cấp thấp nhờ mối quan hệ người quen giới thiệu. "IT không còn là tấm vé vàng nữa. Giờ đây, quan hệ cá nhân và kinh nghiệm thực chiến mới là thứ quyết định," anh kết luận.