Ngày 30-9 tại Kenya, Giám đốc cơ quan tình báo Michael Gichangi ra điều trần trước Ủy ban Quốc phòng và Ủy ban Đối ngoại (Quốc hội) để làm rõ thông tin về vụ bọn khủng bố Al-Shabaabở Somalia tấn công trung tâm thương mại Westgate.

Israel, Mỹ và Anh đã báo trước

Một tuần sau vụ tấn công, ba nhật báo lớn của Kenya gồm The Nation, Standard và The Star cùng đưa lên trang nhất số ra ngày 28-9 các trích đoạn báo cáo của cơ quan tình báo Kenya cho thấy Israel và các đối tác tình báo nước ngoài của Kenya như Mỹ và Anh đã cảnh báo trước âm mưu tấn công tại Nairobi.

Thông tin cảnh báo cho biết bọn khủng bố Al-Shabaab đã có mặt tại Nairobi và trong các mục tiêu có thể bị tấn công có trung tâm thương mại Westgate cùng với một nhà thờ Công giáo. Báo The Star trích dẫn một báo cáo năm 2012 của cơ quan tình báo Kenya cảnh báo một vụ tấn công vũ trang sẽ xảy ra ở Kenya với mức độ tương tự vụ đánh bom khủng bố năm 2008 ở Mumbai (Ấn Độ).

Theo báo The Nation, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng và cơ quan an ninh Kenya đã nhận được cảnh báo nguy cơ khủng bố cao sẽ xảy ra trong tháng 9. Đại sứ quán Israel tại Nairobi đã trực tiếp báo động cho chính phủ Kenya có thể sẽ xảy ra tấn công vào lợi ích của Israel tại Kenya (trung tâm thương mại Westgate có một phần vốn đầu tư của doanh nghiệp Israel).

Trả lời hãng tin Reuters, chánh Văn phòng Bộ Nội vụ Kenya phân trần mỗi ngày Bộ nhận rất nhiều tin tình báo và có thông tin không có nghĩa là sự kiện đó sẽ xảy ra.

Hành tung bọn khủng bố Somalia

- Bọn khủng bố gồm những ai? Thông tin về quốc tịch của bọn khủng bố đang rất mù mờ. Tổ chức khủng bố Al-Shabaab công bố trên trang Twitter cho biết toán tấn công gồm sáu tên mang quốc tịch Mỹ, hai tên người Anh, hai tên người Syria, hai tên người Somalia và thuộc các quốc tịch Phần Lan, Dagestan, Canada, Kenya, Thụy Điển mỗi nước một tên. Các nhân chứng cho biết chúng nói chuyện với nhau bằng tiếng Anh trong khi tấn công.

- Vũ khí từ đâu ra? Gần 150 cảnh sát đặc nhiệm bao vây bọn khủng bố trong trung tâm thương mại Westgate suốt 80 tiếng từ ngày 21 đến 24-9. Thời gian cầm cự dài bốn ngày như thế hiếm khi xảy ra trong các vụ bắt cóc con tin. Điều này cho thấy bọn tấn công đã trang bị đầy đủ vũ khí.

Cơ quan điều tra đang xem xét khả năng bọn khủng bố có thể đã thuê một cửa hàng trong trung tâm thương mại Westgate để cất giữ vũ khí. Báo Financial Times (Anh) dẫn nguồn tin từ một cố vấn chính phủ Kenya cho biết tổ chức khủng bố Al-Shabaab đã lên kế hoạch tấn công trước nhiều tuần hoặc nhiều tháng và một hoặc hai ngày trước khi tấn công đã chuyển vũ khí vào trung tâm thương mại.

Báo New York Times (Mỹ) ghi nhậnbọn khủng bố có thể đã nắm được bản thiết kế tòa nhà, do đó chúng đã điều nghiên trước các vị trí và dễ dàng cơ động trong khi chống trả lực lượng đặc nhiệm.

- Còn tên nào đào tẩu? Đến nay vẫn chưa rõ liệu có tên nào mặc đồ dân sự cải trang thường dân lẩn trốn khỏi hiện trường vụ tấn công hay không. Hôm 25-9, cảnh sát đã bắt giữ một nghi can người Anh gốc Somalia. Người này bị thương trên mặt, bị bắt khi đang làm thủ tục lên chuyến bay của hãng hàng không Thổ Nhĩ Kỳ tại sân bay Nairobi. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Anh cho biết người này không liên quan đến vụ tấn công.

Tham nhũng mở đường cho khủng bố

Theo báo New York Times, toán khủng bố được tuyển chọn và đã tập dượt cẩn thận trước khi tung vào Kenya tiến hành tấn công. Với kế hoạch chi tiết như thế, chắc chắn bọn chúng phải có bộ phận chỉ huy đặt tại Kenya để chỉ huy chiến dịch và tàng trữ vũ khí.

Báo The Nation (Kenya) đặt nghi vấn: Làm thế nào bọn khủng bố có thể xâm nhập vào Kenya trong khi Kenya lúc nào cũng tự hào có cơ quan tình báo giỏi nhất trong khu vực, được Israel và CIA giúp đỡ trong công tác đấu tranh chống khủng bố? Làm thế nào bọn khủng bố Somalia có thể vượt biên giới và đưa vũ khí đến nơi cất giấu an toàn trong lãnh thổ Kenya?

Báo New York Times cho rằng chúng có thể chi tiền lót tay cho các binh sĩ biên phòng vốn lãnh lương ba cọc ba đồng. Nhân viên trung tâm thương mại Westgate cũng có thể nhắm mắt làm ngơ cầm tiền để bọn khủng bố vận chuyển vũ khí vào cửa hàng thuê trước.

Hãng tin Global Post (Mỹ) nhận định vụ tấn công trung tâm thương mại Westgate đã chứng minh sự thất bại trong công tác tình báo của Kenya và các đối tác phương Tây. Báo Telegraph (Anh) tiết lộ nghị sĩ Gidion Sonko ở Kenya cho biết hai tháng trước khi vụ tấn công xảy ra, hai cử tri đã đến gặp ông để báo cáo về nguy cơ khủng bố tại Nairobi. Ông đã báo lại với cơ quan tình báo nhưng cơ quan này đã không đưa ra hành động nào.

Bọn khủng bố muốn gì?

Báo New York Times nhận định trong vụ tấn công lần này, tổ chức khủng bố Al-Shabaab đã thay đổi chiến thuật. Chúng biết sử dụng mạng xã hội để phát tán thông tin tấn công. Chúng lập toán tấn công gồm các tay súng nhiều quốc tịch nhằm phô trương thanh thế.

Lý do chúng tấn công tại Kenya vì tại quê hương Somalia, chúng đang rơi vào thế mất đất và mất ảnh hưởng. Do đó, ý đồ của bọn chúng nhằm trấn an thuộc cấp và chứng minh cho thế giới thấy rằng chúng vẫn nguy hiểm.

Qua phân tích các báo cáo tình báo mật và báo cáo ngoại giao từ đầu vụ tấn công ở Kenya, một quan chức Mỹ nhận định hành động tấn công trung tâm thương mại Westgate ở Kenya là dấu hiệu báo trước bọn khủng bố Al-Shabaabsẽ mở chiến dịch phản công quy mô hơn nữa. Địa bàn chủ yếu của chúng sẽ là Kenya.

Theo các chuyên gia chống khủng bố, nguyên nhân Al-Shabaabcó thểtăng cường khả năng tác chiến dù đã bị quân Liên minh châu Phi và quân đội Kenya đánh tan tác ở Somalia là nhờ chúng biết phối hợp với các tổ chức khủng bố ở Yemen và Bắc Phi có liên hệ với Al Qaeda cũng như tổ chức Boko Haram ở Nigeria. Bọn chúng có thể chia sẻ cho nhau chiến thuật, kỹ thuật, huấn luyện và tài chính.

Dù vậy, tình hình không đến nỗi tệ bởi gần đây Kenya cộng tác chặt chẽ với Mỹ về quân sự, săn lùng Al Qaeda và chống hải tặc. Văn phòng CIA tại Nairobi là một trong những văn phòng quan trọng nhất châu Phi. Đại sứ Mỹ tại Kenya Robert F. Godec từng giữ chức trợ lý điều phối công tác chống khủng bố của Bộ Ngoại giao Mỹ.

Laurent Hauben, đặc phái viên của đài truyền hình Pháp TF1 ở Nairobi, cho biết để kết thúc vụ bắt cóc con tin, lực lượng đặc nhiệm Kenya đã bắn một quả đạn cối vào bên trong trung tâm thương mại Westgate. Trái đạn đã làm khoảng 20 con tin thiệt mạng.

Báo The Irish Independent (Ireland) kể lại hai cựu chiến binh người Ireland và người Anh đã cứu được hàng trăm người (danh tính của họ không được công bố để bảo đảm an toàn). Cựu chiến binh người Anh từng làm việc trong lực lượng đặc nhiệm Anh. Hôm 21-9, bọn khủng bố tấn công lúc anh đang uống cà phê ở trung tâm thương mại Westgate. Bất chấp làn đạn, anh đã đưa người ra ngoài rồi quay trở vào cứu người tổng cộng khoảng 12 lần.

Cựu chiến binh người Ireland làm chuyên viên cho một công ty đa quốc gia. Hôm 21-9, khi anh chuẩn bị bước ra cửa trung tâm thì bọn khủng bố tấn công. Anh quay trở lại chạy tới bãi đậu xe dưới tầng hầm. Khoảng 200 người đang nấp. Anh cùng ba người nữa có súng đã đưa họ ra ngoài an toàn. Sau đó, khi bốn người tiến lên tầng ba thì bị bắn. Họ đã bắn trả và rút vào một nhà hàng cố thủ. Nhiều khách hàng và nhân viên trung tâm thương mại đang ẩn náu. Họ đã dựng bàn ghế lên làm lá chắn. Suốt 3 tiếng sau đó, họ chăm sóc vết thương và đưa người ra ngoài.

Ngày 28-9, Bộ Ngoại giao Mỹ phát thông cáo tiếp tục cảnh báo công dân Mỹ nên cảnh giác với nguy cơ khủng bố ở Kenya. Thông cáo ghi nhận mức độ nguy hiểm thay đổi tùy thuộc địa phương. Các hoạt động khủng bố có thể là tấn công tự sát, bắt cóc, không tặc, hải tặc.