Xác định mục tiêu và phương thức tiến hành đã khó, sắp xếp chúng thậm chí còn khó hơn. Tuy nhiên, lợi ích mà một chiến lược mang lại có thể đủ bù đắp cho cái giá mà các nhà hoạch định chiến lược phải trả.

Giữa tháng 12 năm 2013, các phiên điều trần thảo luận về sức mạnh đang lên của Hải quân Trung Quốc bắt đầu được tiến hành bởi Tiểu ban Sức mạnh Biển, thuộc Ủy ban Quân vụ Hạ viện Hoa Kì.  Khi được hỏi “Chiến lược của Hoa Kì trong việc kiềm chế Trung Quốc trên biển là gì?”, thì sự đồng thuận gần như xuất hiện. Tất cả các câu trả lời đều mang một ý nghĩa chung: Hoa Kì chưa có bất kì một chiến lược nào cho việc này.

Cả 4 người tham gia điều trần đều cho rằng Hoa Kì cần phải có một phương pháp tiếp cận thống nhất trước sự trỗi dậy của Hải quân Trung Quốc. Mở rộng hơn, Hoa Kì cần phải xây dựng phương thức tiếp cận “chính phủ toàn diện” cho toàn khu vực châu Á – Thái Bình Dương, hoặc sẽ phải đối mặt với nguy cơ các chính sách rời rạc. Những gì mà các chuyên gia, trong suốt thời gian qua, gọi là “sự xoay trục” hay “tái cân bằng” của Hoa Kì, cho đến nay vẫn không hơn một khẩu hiệu, mặc dù đó là một ý không tồi.

Ngay sau khi phiên điều trần kết thúc, nhà báo cộng tác với tờ The Diplomat, Harry Kazianis, đã lập luận và cho rằng Hoa Kì không thể không có một chiến lược trong chuyện này, thậm chí nó còn mang tính chất 2 mặt. Một mặt, Hoa Kì hợp tác với Trung Quốc về kinh tế, nhưng mặt khác lại ra sức tạo rào cản đồng thời tăng cường khả năng phòng thủ cho các đồng minh trong khu vực. Điều này có thể hoàn toàn đúng, khi miêu tả chính xác những gì Hoa Kì đang làm, nhưng về lâu dài, đó không phải là một chiến lược thật sự. Rào cản có thể đem lại sự bảo vệ hay phòng thủ, nhưng đôi khi lại chính là sự giới hạn cho người đặt ra nó.

Trong suốt nhiều tuần sau cuộc họp của Tiểu ban Sức mạnh Biển, các nhà phân tích đã viết và gặp gỡ nhau để cùng thảo luận về một vấn đề quan trọng: “Chiến lược của Hoa Kì đối với Trung Quốc và Thái Bình Dương nên như thế nào?”. Các cuộc thảo luận dần làm sáng tỏ một thực tế, xác định mục tiêu và phương thức tiến hành là nhiệm vụ còn khó hơn những gì chúng ta tưởng tượng.

Cái khó đầu tiên chính là những câu hỏi. Các mục tiêu chính trị mà Hoa Kì hi vọng đạt được với Trung Quốc và khu vực là gì? Các nhà phân tích đều đồng ý với quan điểm cho rằng để bảo đảm lợi ích cả hai quốc gia sẽ tránh phải đối đầu trong một cuộc chiến lớn. Thậm chí, một số quan chức cấp cao về hưu còn cho rằng Hoa Kì nên nỗ lực duy trì hiện trạng.

Thế nhưng, ngay khi được đưa ra, ý kiến này đã làm phát sinh thêm rất nhiều câu hỏi khác. Làm thế nào chúng ta có thể xác định được hiện trạng tại Thái Bình Dương? Tiếp tục duy trì tự do hàng hải và truy cập vào tài sản chung có đánh giá được vấn đề không? Chủ quyền và sự toàn vẹn lãnh thổ của tất cả các bên liên quan trong khu vực có được đảm bảo? Tiếp tục cái gọi là tự chủ chính trị và tự do dựa trên sự ép buộc những quốc gia liên quan?

Trong bản tường trình của mình, Ronald O’Rourke thuộc Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội đã nói với Quốc hội rằng Hoa Kì nên xem xét các khả năng của mình nhằm ngăn chặn một sự bá quyền trong khu vực; gìn giữ một trật tự thế giới do Hoa Kì lãnh đạo; tuân thủ toàn diện các hiệp ước đã kí và tiếp tục định hình khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Không có việc nào trong số những nhiệm vụ trên là hành động thứ yếu, một hay tất cả chúng đều là sự duy trì hiện trạng khu vực. (Một cách ngẫu nhiên, cũng nên xem xét cách Trung Quốc xác định hiện trạng. Liệu hiện trạng mà Hoa Kì và Trung Quốc xác định có phù hợp hay mâu thuẫn với nhau?).

Giả sử có thể đi đến một vài sự đồng thuận về định nghĩa duy trì hiện trạng. Thực tế cho thấy, trật tự thế giới đã ở đúng vị trí và cánh cửa hiện trạng đã khóa lại. Xác lập đồng minh, gia tăng rào cản, sử dụng luật quốc tế, các điều ước quốc tế và các tổ chức quốc tế, … tất cả đều nhằm một mục đích: tạo ra sự ổn định và khả năng dự đoán nền chính trị thế giới chống lại các hành động đơn phương.

Nhưng chính xác thì các phương tiện này được sử dụng như thế nào, riêng lẻ hay kết hợp để duy trì hiện trạng khu vực? Và “siêu cường” Hoa Kì cần làm gì để bảo vệ hiện trạng đó?

Những ý kiến của Đô đốc Samuel Locklear gần đây đã khơi mào cho một cuộc tranh cãi khi cho rằng Hoa Kì đã mất đi sự thống trị hải quân tại Thái Bình Dương và làm dấy lên câu hỏi về sự cần thiết của sự thống trị quân đội Hoa Kì trong việc duy trì hiện trạng; Đồng thời ngoại giao và kinh tế đóng vai trò gì trong chuyện này? Một lần nữa, điều này cho chúng ta thấy xác định phương thức tiến hành không phải là một nhiệm vụ dễ dàng.

Thế nhưng, những hạn chế và khó khăn trong việc xác định chiến lược đã không thể dập tắt được những lợi ích đầy hứa hẹn. Vì dù không mang lại những “lợi ích bội thu” như mong muốn, Hoa Kì vẫn cần phải xác định được những mục tiêu và phương thức tiến hành để có thể định hướng con đường sắp tới, nhất là trong bối cảnh chuỗi đảo thứ nhất mà Hoa Kì nhọc công bày dựng đã sắp bị Trung Quốc phá vỡ.