Theo tiến sĩ tâm lý Christopher Willard, Đại học Y Harvard (Harvard Medical School), người càng thông minh và thành đạt đôi khi càng khó thấu hiểu người khác, đặc biệt là với những người thân thiết. Ông cho biết đây không phải khuyết điểm tính cách mà là cơ chế hoạt động của thần kinh.

Cái bẫy của trí thông minh

Trong giao tiếp, bộ não của người thông minh xử lý thông tin nhanh. Họ nhận diện quy luật, đưa ra kết luận và chuẩn bị phản hồi ngay khi đối phương chưa kết thúc câu nói.

Tiến sĩ Willard cho biết, đây là lợi thế trong công việc nhưng lại là điểm yếu trong giao tiếp. Khi đối phương đang nói, người thông minh có xu hướng ngừng chú ý để tập trung chuẩn bị cho câu trả lời. Thay vì dùng sự tập trung để cảm nhận giọng điệu, ngôn ngữ cơ thể và ẩn ý của người nói, họ lại mải bảo vệ luận điểm cá nhân. Những người làm công việc sáng tạo cũng dễ bị xao nhãng bởi các ý tưởng nảy sinh giữa chừng.

Rào cản từ địa vị

Theo lý thuyết tâm trí, địa vị càng cao thường đi đôi với khả năng thấu cảm và lắng nghe càng giảm. Khi ở vị trí quản lý, họ hiếm khi nghe được những ý kiến trái chiều do cấp dưới thường tự kiểm duyệt hoặc điều chỉnh quan điểm.

Các đặc điểm giúp họ thành công như sự quyết đoán, khả năng phán đoán nhanh và tự tin lại phản tác dụng trong những cuộc trò chuyện cần sự cởi mở. Việc phải chờ đợi để nghe hết suy nghĩ của người khác thường khiến một bộ não quen hoạt động với hiệu suất cao cảm thấy mất thời gian.

Ảnh minh họa: Pexels

Nghịch lý của sự thân thuộc

Nhà nghiên cứu Nick Epley từ Đại học Chicago gọi hiện tượng này là "thiên kiến giao tiếp do thân thiết". Mọi người thường lắng nghe kém hơn đối với bạn đời, đồng nghiệp lâu năm hoặc bạn thân.

Do đã quen thuộc, não bộ tự xây dựng một mô hình dự đoán. Người nghe cho rằng họ biết đối phương định nói gì. Thay vì tiếp nhận thông tin mới, họ chỉ so khớp dữ liệu với những định kiến có sẵn.

Cách cải thiện

Để khắc phục, tiến sĩ Willard gợi ý một số phương pháp:

Với người thông minh: Cần tạm gác câu trả lời đang hình thành trong đầu và tập trung nghe hết câu chuyện để có phản hồi phù hợp.

Với người thành đạt: Định kỳ nhớ lại thời điểm mới vào nghề khi chưa có địa vị. Sự khiêm tốn giúp kích hoạt sự tò mò và tập trung.

Với các mối quan hệ thân thiết: Không mặc định bản thân đã biết tất cả. Chủ động đặt các câu hỏi mở như: "Có điều gì về bạn mà tôi chưa biết?" hoặc "Dạo này bạn có băn khoăn điều gì không?".

Nghiên cứu của Đại học Harvard cho thấy tâm trí con người thường đi lang thang khoảng 48% thời gian trong các cuộc hội thoại. "Luyện tập lắng nghe là quá trình nhận ra sự xao nhãng và chủ động quay trở lại. Mỗi lần bạn chọn lắng nghe là một hành động thể hiện sự tôn trọng đối với người đối diện", ông Willard nói.