Liên Hợp Quốc: Nhiệt độ Trái Đất sắp vượt ngưỡng an toàn

Liên Hợp Quốc lần đầu thừa nhận không thể tránh được việc nhiệt độ Trái Đất tăng trên 1,5 độ C so với thời tiền công nghiệp.

Hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở ngưỡng 1,5 độ C so với thời tiền công nghiệp là mục tiêu gần 200 nước thống nhất tại Thỏa thuận Khí hậu Paris năm 2015. Nếu vượt ngưỡng này, các hiện tượng băng tan, suy giảm hệ sinh thái, nước biển dâng... sẽ trở nên cực đoan, khiến con người và hành tinh chịu rủi ro nghiêm trọng.

Tuy nhiên, tại báo cáo ngày 2/9, Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) cho biết nguy cơ Trái Đất tăng nhiệt độ vượt quá ngưỡng trên trong giai đoạn 2026-2030, do tình trạng đốt than, dầu, khí đốt. Đồng thời, nhân loại đã mất cơ hội ngăn chặn thảm họa tồi tệ nhất do hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Báo cáo của UNEP chỉ ra trong kịch bản lạc quan nhất, nhiệt độ sẽ đạt đỉnh ở mức 1,8 độ C (3,2 độ F) vào khoảng giữa thế kỷ, nếu các quốc gia theo đuổi mục tiêu khí hậu đầy tham vọng. Sau khi đạt đỉnh, nhiệt độ toàn cầu sẽ hạ dần xuống dưới mức 1,5 độ C vào năm 2100. Ngược lại, nếu chính phủ các nước duy trì chính sách hiện tại, mức tăng nhiệt sẽ bị đẩy lên hơn 2,6 độ C (4,7 độ F).

Kịch bản tốt nhất (đường in đậm) theo báo cáo của Liên Hợp Quốc. Nguồn: UNEP

Tức là, ngay cả với kịch bản tốt nhất, nhân loại và hành tinh vẫn phải hứng chịu các thảm họa thiên nhiên, mực nước biển dâng cao, tình trạng băng và sông băng tan chảy trong "rất nhiều thập kỷ".

Cũng theo báo cáo, trong giai đoạn nóng vượt ngưỡng, số người bệnh tật hoặc tử vong sẽ gia tăng do biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Cùng với đó, nạn đói, khát sẽ xảy ra do sản lượng lương thực sụt giảm cùng tình trạng khan hiếm nước, nền kinh tế bị tổn hại và nhiều loài sinh vật nguy cơ tuyệt chủng.

Lấy dẫn chứng thảm họa lũ quét gần đây ở biên giới Nepal - Trung Quốc, ông Richard Betts, nhà khoa học khí hậu tại Đại học Exeter (Anh) và đồng tác giả báo cáo, dự báo thế giới sẽ còn chứng kiến nhiều sự kiện tương tự.

Bùn đất phủ kín các khu nhà sau trận lũ quét tại Trishuli, huyện Nuwakot, Nepal ngày 27/8. Ảnh: Reuters

UNEP cũng cảnh báo về "ngưỡng tới hạn" (tipping points), có thể gây ra những hậu quả không thể đảo ngược, kéo theo hàng loạt tác động dây chuyền như băng tan ở Tây Nam Cực và Greenland, sự mất mát của rừng mưa Amazon... "Một số khu vực sẽ không còn khả năng được bảo hiểm, hoặc thậm chí không thể sinh sống được nữa", báo cáo cho biết.

Với phương pháp truyền thống như trồng cây xanh để hấp thụ khí CO2, giới khoa học chỉ ra rằng dù trồng tối đa, giải pháp này chỉ có thể giúp nhiệt độ toàn cầu giảm một phần mười độ C.

Trước thực trạng khó cứu vãn, Liên Hợp Quốc kêu gọi các nhà hoạch định chính sách "chuẩn bị và định hướng cho một tương lai" nhiệt độ vượt ngưỡng an toàn, sau đó điều chỉnh lộ trình để hạ nhiệt toàn cầu. Các nước cần chấm dứt sử dụng nhiên liệu hóa thạch, phát triển các phương pháp loại bỏ carbon dioxide (CO2) từ hoạt động sản xuất công nghiệp.

Rob Jackson, nhà khoa học khí hậu tại Đại học Stanford, ví von mức phát thải của nhân loại đang tăng như một "đoàn tàu mất kiểm soát". Kịch bản của Liên Hợp Quốc không khả thi khi đòi hỏi "đoàn tàu" này dừng thật nhanh và quay đầu. Còn Bill Hare, Giám đốc điều hành Tổ chức khí hậu Climate Analytics, cho rằng UNEP đã làm tốt việc mô tả cái hố mà "nhân loại tự đào cho chính mình", nhưng chưa thể chỉ ra lối thoát khả dĩ khỏi thực trạng này.