Arab Saudi ngày 11/9 thông báo Đường ống Đông - Tây (Petroline) đã hứng chịu một số cuộc tấn công một ngày trước đó và được đóng lại "để đề phòng". Nước này cho biết các cuộc tập kích bằng máy bay không người lái được phóng từ Iraq gây thiệt hại vật chất và khiến một số người bị thương.

Giới chức Arab Saudi chưa công bố đầy đủ mức độ hư hại cũng như thời điểm đường ống có thể hoạt động trở lại. Ảnh vệ tinh cho thấy một trạm bơm dọc tuyến bị hư hại đáng kể sau vụ tấn công. Một trạm khác cũng xuất hiện đám cháy và cột khói lớn trong ảnh chụp ngày 10/9.

Petroline giúp Arab Saudi đưa dầu từ các vùng sản xuất dầu ở phía đông sang cảng Yanbu trên biển Đỏ. Từ đó, nước này có thể xuất khẩu dầu mà không cần qua eo biển Hormuz đang bị ảnh hưởng bởi chiến sự Mỹ - Iran.

"Sẽ là thảm họa thực sự nếu Petroline không sớm được sửa chữa và hoạt động trở lại", Bob McNally, chủ tịch công ty tư vấn địa chính trị Rapidan Energy Group, trụ sở Mỹ, nói với CNN. "Đây là tuyến đường quan trọng nhất, hơn hẳn các tuyến khác, giúp Arab Saudi chuyển hướng dòng dầu thô".

Vị trí đường ống Petroline và khu vực quanh Arab Saudi. Đồ họa: CNN

Loạt diễn biến làm dấy lên câu hỏi về mức độ an toàn của những tuyến đường thay thế Hormuz, trong lúc thị trường năng lượng đang chịu áp lực từ xung đột tại Trung Đông. Khác với tàu chở dầu có thể thay đổi hành trình, đường ống và các trạm bơm là những cơ sở cố định, có thể trở thành mục tiêu trực tiếp.

"Các cuộc tấn công gần đây cho thấy những phương án được sử dụng để tránh eo biển Hormuz có thể không hữu ích như kỳ vọng vì chúng có thể bị phá hủy", Anne-Sophie Corbeau, chuyên gia tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nói với BBC.

Petroline là đường ống dài 1.200 km cắt ngang lãnh thổ được Arab Saudi bắt đầu xây dựng năm 1981. Hệ thống gồm hai đường ống đường kính 1,2 m và 1,4 m kết nối các khu phức hợp lọc dầu Abqaiq ở tỉnh Eastern sang Yanbu bên bờ biển Đỏ.

Petroline ban đầu có công suất 5 triệu thùng một ngày, sau đó được nâng lên 7 triệu thùng một ngày. Trong số này, 2 triệu thùng dầu một ngày là dành cho các cơ sở lọc dầu trong nước, phần còn lại để xuất khẩu.

Từ tháng 4 đến tháng 6, lượng dầu thô Arab Saudi xuất khẩu qua Yanbu vượt 4 triệu thùng một ngày, tương đương khoảng 4% nguồn cung dầu toàn cầu, theo nền tảng dữ liệu LSEG. Sau khi lực lượng Houthi tại Yemen cuối tháng 7 tuyên bố phong tỏa nhắm vào tàu dầu Arab Saudi trên biển Đỏ, xuất khẩu dầu của Riyadh trong tháng 8 giảm còn 1,1 triệu thùng một ngày.

Trong thời gian đường ống ngừng hoạt động, Arab Saudi vẫn có thể duy trì xuất khẩu từ Yanbu bằng lượng dầu đã được lưu trữ tại cảng. Nền tảng dữ liệu Kpler ước tính kho dầu tại Yanbu ngày 14/9 còn khoảng 9 triệu thùng, trong khi tổng sức chứa của các bể chứa ở đây là khoảng 24 triệu thùng.

Janiv Shah, nhà phân tích tại công ty tư vấn Rystad Energy, cho rằng lượng dầu này chỉ đủ cho khoảng ba ngày xuất khẩu. Thời gian thực tế có thể dao động 2-6 ngày, tùy vào tốc độ xuất hàng. Arab Saudi có thể sử dụng thêm dầu dự trữ tại các cơ sở ở Ai Cập để duy trì thêm khoảng một tuần.

"Một sự cố ngắn hạn thường ít ảnh hưởng đến thị trường. Nhưng nếu gián đoạn kéo dài, các nhà máy lọc dầu ở châu Âu và châu Á phụ thuộc vào dầu Arab Saudi có thể phải giảm công suất trong lúc tìm nguồn thay thế", theo June Goh, nhà phân tích tại Sparta Commodities.

Một khó khăn khác là loại dầu được vận chuyển qua Petroline. Tuyến này chủ yếu đưa dầu chua trung bình (dầu thô chứa hàm lượng lưu huỳnh và tỷ trọng ở mức trung bình) của Arab Saudi ra thị trường. Việc tìm nguồn dầu có đặc tính tương đương để thay thế không đơn giản. Ông Shah lưu ý giá dầu gần đây tăng mạnh cho thấy thị trường đã bắt đầu phản ứng với sự sụt giảm đáng kể nguồn cung.

Arab Saudi đang tìm cách khôi phục một phần hệ thống trong vài ngày tới. Petroline gồm hai đường ống chạy song song và có hệ thống bơm riêng, nên Arab Saudi có thể đưa một đường vào hoạt động trước sau khi hoàn tất kiểm tra an toàn và tiếp tục sửa chữa đường còn lại. 

"Dựa trên những thông tin mới nhất, việc sửa chữa đường ống có thể mất từ 4 đến 6 tuần, do phụ tùng thay thế không phải lúc nào cũng sẵn có và chuỗi cung ứng đang gặp gián đoạn", Homayoun Falakshahi, nhà phân tích tại Kpler, cho biết.

Petroline từng bị tấn công hồi tháng 4, khiến một trạm bơm hư hại và làm công suất giảm khoảng 700.000 thùng một ngày. Khi đó, Arab Saudi khôi phục đầy đủ công suất trong chưa đến một tuần.

Salvatore Mercogliano, giáo sư lịch sử hàng hải tại Đại học Campbell ở bang North Carolina, lưu ý rằng Arab Saudi vẫn có thể sử dụng tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz.

"Nếu Petroline là con đường duy nhất để Arab Saudi đưa dầu ra thị trường, tình hình sẽ thực sự nghiêm trọng", ông Mercogliano nói với AP. "Nhưng tuyến qua Hormuz ít nhiều đã hoạt động trở lại, nên đây chưa phải là đòn chí mạng với Arab Saudi. Họ vẫn có thể đưa dầu ra thị trường".