Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 9/11 cho biết FBI đang điều tra mối quan hệ giữa CEO Nvidia Jensen Huang với người phụ nữ bị nghi là gián điệp Trung Quốc. Ông Trump tin rằng Huang không biết người phụ nữ mà mình có quan hệ ngoài luồng là gián điệp và hy vọng ông trùm bán dẫn "sẽ không gặp vấn đề gì".

Tổng thống Trump không nói rõ FBI vào cuộc điều tra từ thời điểm nào, nhưng Financial Times ngày 8/11 dẫn nguồn thạo tin tiết lộ giới chức tình báo Mỹ từ đầu năm nay đã cảnh báo về mối quan hệ giữa Jensen Huang với Alice Huang, từng là lãnh đạo cấp cao Megaspeed, công ty có trụ sở tại Singapore và đã chi hàng tỷ USD mua chip của Nvidia.

Cộng đồng tình báo Mỹ đánh giá Alice Huang nhiều khả năng được tuyển mộ làm điệp viên cho Bộ An ninh Quốc gia (MSS), cơ quan chủ lực trong mạng lưới tình báo Trung Quốc.

Jensen Huang, nhà sáng lập kiêm CEO Nvidia, phát biểu tại Beverly Hills, California, hồi tháng 5. Ảnh: AFP

New York Times dẫn nguồn thạo tin cho hay Alice Huang có thể đã được giao nhiệm vụ thu thập thông tin về CEO Nvidia, tìm cách tác động để công ty thúc đẩy xuất khẩu những dòng chip AI tiên tiến nhất vào thị trường Trung Quốc.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 9/11 lên tiếng phủ nhận về cáo buộc cử điệp viên giăng lưới tình với CEO Nvidia. Tuy nhiên, giới chuyên gia đánh giá sự việc vẫn gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ rò rỉ công nghệ nhạy cảm gây ảnh hưởng đến an ninh quốc gia Mỹ, trong bối cảnh cuộc đua AI toàn cầu ngày càng gay gắt.

Jensen Huang là gương mặt đại diện cho làn sóng bùng nổ đầu tư AI suốt nhiều năm qua, góp phần đưa hãng sản xuất chip có trụ sở tại Santa Clara, California, thành nhà cung cấp thống trị các bộ xử lý tiên tiến cùng hạ tầng máy tính phục vụ phát triển những mô hình AI mới nhất.

Ông cũng gây dựng mối quan hệ thân thiết với Tổng thống Trump, thường xuyên xuất hiện tại Nhà Trắng với vai trò cố vấn về AI. Jensen Huang được cho là đã ráo riết vận động Tổng thống nới lỏng các rào cản xuất khẩu chip cao cấp sang Trung Quốc, nhằm mở rộng đường cho chip Nvidia tiếp cận thị trường này.

Hội đồng quản trị Nvidia cho biết đang mở một cuộc điều tra độc lập nhằm vào Jensen Huang, sau khi phát hiện ông là "mục tiêu của một chiến dịch tình báo nước ngoài".

Ruth V. Aguilera, giáo sư về kinh tế toàn cầu, nhận định hội đồng quản trị có trách nhiệm đánh giá mức độ ảnh hưởng đối với công ty, cổ đông và những bên liên quan nếu các bí mật kinh doanh của Nvidia thực sự bị rò rỉ. 

Những rủi ro khó lường

Ryan Ellis, phó giáo sư Đại học Northeastern chuyên nghiên cứu về luật truyền thông, hạ tầng chính trị và an ninh mạng, cho rằng bê bối ngoại tình của CEO Nvidia với người bị nghi là điệp viên sẽ tác động sâu sắc đến tình báo Mỹ, quan hệ Mỹ - Trung cũng như cuộc đua AI.

Theo ông, Mỹ từ thời tổng thống Joe Bide đã áp lệnh hạn chế xuất khẩu các dòng chip Nvidia tiên tiến nhất sang Trung Quốc do lo ngại chúng có thể giúp Bắc Kinh đẩy nhanh tiến trình phát triển AI, làm suy giảm ưu thế công nghệ và quân sự của Washington. Chính quyền Trump tiếp tục duy trì lệnh cấm này.

Bởi vậy, nếu những con chip tiên tiến nhất của Mỹ có thể lọt qua rào cản nhờ các bên trung gian như Megaspeed, ưu thế về công nghệ tối tân của Washington sẽ nhanh chóng biến mất. "Nếu bí mật về chip hay chính những con chip lọt vào tay Trung Quốc, họ có thể sử dụng chúng hoặc giải mã công nghệ để phục vụ những mục đích đi ngược lại lợi ích của Mỹ", Ellis nói.

Ellis lưu ý một rủi ro khác là nguy cơ rò rỉ các thông tin nhạy cảm hoặc bảo mật, như thông số kỹ thuật, bản thiết kế chip chi tiết hay dữ liệu về những công ty đang sử dụng công nghệ do Nvidia cung cấp. Những thông tin như vậy có thể giúp Trung Quốc thấu hiểu nền tảng công nghệ đang chống đỡ ngành AI cùng những lợi thế cạnh tranh của Mỹ.

"Nvidia là một mắt xích cốt lõi trong hệ sinh thái AI, nên việc nắm được những thông tin đó mang lại giá trị rất lớn", ông nhấn mạnh.

Ken Senser, giám đốc chiến lược tại công ty tư vấn an ninh Corporate Security Advisors, cảnh báo "mọi loại thông tin nhạy cảm đều đối mặt rủi ro khi tồn tại những mối quan hệ mà mục đích cốt lõi là để gài bẫy lãnh đạo doanh nghiệp".

Những thông tin có nguy cơ bị rò rỉ thường gồm kế hoạch chiến lược, danh tính khách hàng, thiết kế kỹ thuật, lộ trình ra mắt sản phẩm, chính sách phân phối, định giá cũng như các cuộc thảo luận giữa doanh nghiệp với chính phủ.

Trong một số trường hợp, những mối quan hệ kiểu này có thể dẫn tới việc lãnh đạo bị tống tiền hoặc khống chế, thậm chí bị đe dọa phát tán thông tin bất lợi nếu không chịu hợp tác.

T.J. Marlin, CEO Guardrail Technologies, đánh giá đối với các lãnh đạo trong ngành AI và những lĩnh vực gắn liền với an ninh quốc gia, mối đe dọa không dừng lại ở một tài liệu bị rò rỉ. 

"Việc nắm được định hướng nghiên cứu, danh sách khách hàng hay kế hoạch triển khai sẽ tiết lộ cho đối thủ biết doanh nghiệp và rộng hơn là cả một quốc gia đang hướng đến mục tiêu gì. Đôi khi, chỉ một quyết định bị can thiệp hay một cuộc giới thiệu đúng người đúng chỗ cũng đã mang giá trị chiến lược to lớn", ông giải thích.

Cùng chung quan điểm, Mark Trott, trưởng bộ phận điều tra tại công ty tư vấn Concentric Advisors, cho rằng hoạt động tình báo giờ đây đang chuyển từ các phòng thí nghiệm của chính phủ sang Thung lũng Silicon.

"Gián điệp hiếm khi trực tiếp yêu cầu tiết lộ bí mật. Họ chỉ khai thác ý kiến, những lời than phiền hay xin lời khuyên, rồi để mục tiêu tự nói ra phần còn lại. Đó là lý do cần cảnh giác trước một người tỏ ra đồng cảm, thích lắng nghe những áp lực công việc của bạn", ông cho biết thêm.

Thượng nghị sĩ Dân chủ Elizabeth Warren và thượng nghị sĩ Cộng hòa Jim Banks ngày 9/11 đã ra một tuyên bố chung, cho rằng bê bối của Jensen Huang gây quan ngại về an ninh quốc gia và kêu gọi quốc hội Mỹ hành động mạnh mẽ hơn đối với việc xuất khẩu chip AI tiên tiến.

Hai thượng nghị sĩ lập luận rằng những diễn biến mới nhất đã nhấn mạnh tính cấp bách của việc giải quyết các rủi ro an ninh tiềm ẩn liên quan đến công nghệ nhạy cảm, bao gồm cả thông qua việc lập pháp nhằm thắt chặt sự giám sát đối với xuất khẩu chip tiên tiến.

Trong khi đó, nghị sĩ Dân chủ Bill Foster thông báo quốc hội Mỹ đã có sẵn các công cụ để ngăn chặn chip AI mạnh mẽ "gây ra rủi ro an ninh quốc gia".

Global Times, tờ báo thuộc People's Daily, cơ quan ngôn luận của đảng Cộng sản Trung Quốc, cáo buộc giới chức và các nghị sĩ Mỹ đang tận dụng những tranh cãi liên quan đến Jensen Huang để tăng cường siết hạn chế chip với Trung Quốc.

Tờ báo này cáo buộc truyền thông Mỹ đang lan truyền "câu chuyện gián điệp bịa đặt" và gọi đây là "kịch bản chống Trung Quốc", cảnh báo điều này sẽ gây gián đoạn hoạt động trao đổi công nghệ và thương mại bình thường, gây tổn hại đến lợi ích của cả hai bên.