Cuộc hội đàm ở Geneva về tình hình Ukraine đã khiến các bên “cỡ bự” như Mỹ, Nga, EU và Ukraine ngồi lại với nhau. Dù quan điểm bất đồng sâu sắc, nhưng chỉ trong vài tiếng họ đã đưa ra một thỏa thuận đầy hi vọng về cuộc khủng hoảng đang có vẻ vượt tầm kiểm soát.

Ngoại trưởng Mỹ John Kerry tuyên bố cuộc họp là “một ngày làm việc hiệu quả”, vậy các bên đã đạt được những lợi ích gì, và phía trước còn thách thức nào?

Nga

Nga vốn bị phương Tây và Kiev lên án là nhân tố xúi giục bất ổn ở phía đông Ukraine. Do vậy, việc Nga ký kết tuyên bố chung tiến tới hòa giải tại hội nghị được xem là một động thái đánh bóng hình ảnh đầy ý nghĩa.

Qua đó cũng làm tăng uy tín quốc tế của Moscow khi đảm nhiệm một vai trò dẫn đầu trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng, bằng cách hợp tác với các giám sát viên Tổ chức An ninh và Hợp tác châu ÂU (OSCE) - tổ chức mà Nga tuyên bố là thân phương Tây.

Nga cũng né tránh mối đe dọa ngay lập tức về tiếp tục tăng cường trừng phạt từ Mỹ và EU. Dù các quan chức Nga công khai chế nhạo những biện pháp cấm vận đã áp đặt là yếu ớt, nhưng tình hình thị trường cho thấy chúng cũng đã gây ảnh hưởng đến Nga.

Nga thúc giục Ukraine thực hiện liên bang hóa, trao quyền nhiều hơn cho các địa phương so với chính phủ trung ương - động thái rõ ràng nhằm duy trì sự ảnh hưởng của Moscow với các vùng có đông người nói tiếng Nga tại đông Ukraine.

Dù tuyên bố chung của cuộc hội đàm không đề cập đến vấn đề liên bang hóa, nhưng có nhắc đến "quá trình hiến pháp sẽ là hòa nhập, minh bạch và trách nhiệm" cho thấy liên bang hóa vẫn là vấn đề hàng đầu.

Đáng chú ý, tài liệu này không có đề cập nào về Crimea. Qua đó có thể thấy các bên từng lên án việc Crimea sáp nhập vào Nga đã thể hiện sự nhượng bộ.

Văn kiện trên cũng không nói gì đến một trong những nguyện vọng chính của Nga là Ukraine không tham gia NATO.

Ukraine

Khi căng thẳng giữa Nga và phương Tây diễn ra, chính phủ lâm thời Ukraine có lúc chỉ hoạt động ở vai trò thứ cấp. Tuy nhiên, bản tuyên bố chung khi "kêu gọi đối thoại toàn quốc sâu rộng" đã đặt trách nhiệm lên chính phủ Ukraine, công nhận sự ảnh hưởng của Kiev.

Chính phủ Ukraine cũng được giao một nhiệm vụ khó khăn là thực hiện lời tuyên bố kêu gọi giải giáp tại các nhóm hoạt động bất hợp pháp, giải tán các tòa nhà và khu vực công bị chiếm đóng trái phép.

Chính quyền Ukraine sẽ được kiểm chứng bằng việc thực thi cả hai nhiệm vụ trên tại vùng phía đông đang có hoạt động nổi dậy mạnh mẽ, và tại thủ đô Kiev nơi các đội tự vệ vẫn tuần tra ngoài đường phố, người biểu tình vẫn cắm trại ở quảng trường tung tâm.

Sau khi thỏa thuận đạt được, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov phát biểu trước báo chí rằng Nga không có ý định cử quân đội đến miền đông Ukraine. Mặc dù tuyên bố này đã nhiều lần được giới chức Nga nhắc tới, nhưng chính phủ Ukraine không tin vào điều đó.

Tuy nhiên, dựa vào sự đặc biệt trong thời điểm ông Lavrov đưa ra phát biểu này nên Kiev có thể cảm thấy một chút an tâm.Thỏa thuận cũng đề cập đến triển vọng hỗ trợ tài chính nhiều hơn cho Ukraine và đi kèm với đó là các điều kiện.

Mỹ

Trong lúc này, Washington “thoát” được việc phải tiếp tục áp đặt trừng phạt hay các hình thức gây sức ép khác với Nga. Dù Mỹ luôn muốn Nga không tiếp nhận Crimea, tuyên bố chung của hội nghị không đề cập gì đến vấn đề này, cho thấy sự việc có thể đã được cho qua.

Trên hết, Mỹ luôn yêu cầu Nga chấm dứt các hành vi khiêu khích ở đông Ukraine cũng như nỗ lực gây bất ổn định tại nước này - điều mà Nga luôn kiên quyết phủ nhận. Các cam kết của Nga tại một diễn đàn quốc tế về xoa dịu căng thẳng ở Ukraine khiến áp lực lên Moscow được nới lỏng.

Liên minh châu Âu

Cũng như Mỹ, EU có thể tạm ngưng tiếp tục trừng phạt Nga, vốn luôn là vấn đề khó khăn cho các nước phụ thuộc phần lớn vào khí đốt xuất khẩu từ Nga.

EU cũng muốn những phần tử nổi dậy thân Nga chấm dứt chiếm giữ các tòa nhà hành chính ở đông Ukraine, và nếu các phiến quân chịu tuân theo lời kêu gọi của thỏa thuận Geneva, hoặc nếu Ukraine có thể buộc họ như vậy, thì một trong những lo ngại hàng đầu đã được giải quyết.

Điều còn lại là vấn đề kinh tế Ukraine hội nhập sâu sát hơn với khối này - một trong những vấn đề đã kích động các cuộc biểu tình lớn dẫn đến lật đổ cựu Tổng thống Viktor Yanukovych và là tiền đề của khủng hoảng hiện tại.