Dịp 7/7 âm lịch hàng năm, nhiều người Trung Quốc tổ chức các hoạt động kỷ niệm tình yêu, trong khi người độc thân lại đi cầu duyên. Điều này xuất phát từ truyền thuyết Ngưu Lang - Chức Nữ hội ngộ qua dải Ngân Hà.

Tuy nhiên, ông Li Jianzhong, Phó chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Dân gian tỉnh Tứ Xuyên, cho biết Thất Tịch vốn bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ sao. "Trọng tâm của lễ Thất Tịch truyền thống xoay quanh việc cầu khéo léo, trí tuệ, bình an. Yếu tố tình yêu là do đời sau gán ghép", ông Li nói.

Lễ Thất tịch ngày 7/7 Âm lịch gắn với truyền thuyết Ngưu Lang - Chức Nữ đoàn tụ qua dải Ngân Hà, tạo màu sắc lãng mạn ở Trung Quốc. Ảnh minh họa: zhihu

Tại vùng Ba Thục, câu chuyện Ngưu Lang - Chức Nữ hòa quyện cùng văn hóa địa phương. Truyền thuyết "Đá khung cửi" ở Thành Đô kể việc Zhang Qian đi lạc vào sông Ngân, mang về khối đá do Chức Nữ tặng. Từ đó, dân gian tôn thờ Chức Nữ như nữ thần bảo hộ nghề thêu dệt thổ cẩm.

Các địa phương lân cận cũng phát triển tín ngưỡng thờ tiên nữ. Người dân núi Tiên Nữ (Miên Dương) kết hợp Thất Tịch cùng truyền thuyết Tiên Cô dệt vải. Vùng Vu Sơn (Trùng Khánh) duy trì tục tế Thần nữ Yaoji. Thanh niên vùng dân tộc thiểu số Xuyên Nam, Xuyên Tây thường tổ chức hát đối đáp vào dịp này.

Từ thời Tống Nguyên, chợ đêm mùng 7/7 âm lịch quanh chùa Đại Từ (Thành Đô) chuyên bán các vật dụng "cầu khéo" phát triển rực rỡ. Trước đây, dân gian coi Thất Tịch như "Tết Con gái", do phụ nữ làm chủ lễ. Các gia đình bày hương án tế "Xảo Nương" lúc chập tối, tổ chức xâu kim dưới trăng hoặc thả kim đoán hoa tay. Thiếu nữ dùng hoa móng tay nhuộm móng, bọc lá cây qua đêm để bảo vệ ngón tay thêu thùa.

Trong tín ngưỡng, Chức Nữ (Thất Nương Má) mang vai trò bảo hộ trẻ em. Phụ huynh thường dâng lễ bái bà vào mùng 7/7 âm lịch, cầu mong con cái bình an khôn lớn thông qua nghi thức "Làm lễ 16 tuổi".

Tại Hợp Xuyên, tỉnh Trùng Khánh, người dân mọi lứa tuổi tham gia tục "nướng trứng bên cầu". Chiều tối Thất Tịch, mọi người bọc trứng ghi tên người thân bằng giấy ướt đem nướng bên cầu đá. "Vỏ trứng nguyên vẹn mang ý nghĩa bình an, vỏ nứt tượng trưng tai ương tiêu tán", ông Li cho biết.

Quá trình đô thị hóa và sự mai một của nghề thêu thùa làm giảm các nghi thức truyền thống. Về mặt kinh tế, nhiều doanh nghiệp lồng ghép việc bán hoa hồng, chocolate vào dịp này.

Dù vậy, giới nghiên cứu văn hóa đang nỗ lực phục dựng phong tục gốc qua các hoạt động trải nghiệm thêu thùa hoặc nặn tò he. Hiện nay, một số vùng nông thôn thuộc Cam Túc, Sơn Đông vẫn duy trì nghi thức tế Thần Khéo, làm bánh Khất Xảo truyền thống.

Tùy từng địa phương, lễ hội này đang được điều chỉnh để đáp ứng cả nhu cầu tôn vinh tình yêu lẫn gìn giữ văn hóa dân gian.

Truyền thuyết Thất Tịch lan truyền, tạo ra nhiều phong tục riêng biệt khắp châu Á. Ở Nhật Bản, người dân viết điều ước lên giấy treo lên cành trúc, đồng thời thắp sáng các công trình biểu tượng như tháp Tokyo Skytree. Người Hàn Quốc coi 7/7 âm lịch như cột mốc chuyển mùa, thường thưởng thức bánh xèo, mì, bí đỏ.

Tại Việt Nam vài năm gần đây, mạng xã hội lan truyền trào lưu ăn chè đậu đỏ vào ngày Thất Tịch với mong muốn cầu tình duyên, thúc đẩy lượng tiêu thụ sản phẩm này tăng vọt.