Wang Min, 24 tuổi, ngồi trong một căn hộ ở Tô Châu, đầu đeo vòng camera, hai tay điều khiển kẹp cơ học. Nhiệm vụ của cô là gấp ngay ngắn 5 tờ khăn giấy.

Việc đơn giản trở nên phức tạp khi dùng kẹp cơ học do lực kẹp yếu và tốc độ chậm. Chỉ cần thao tác lệch, tờ giấy bung ra, cô phải làm lại từ đầu. Mọi cử động cầm nắm, di chuyển và lực tác động của Wang đều được thiết bị ghi lại, chuyển thành dữ liệu huấn luyện robot.

Văn phòng của Wang là một căn hộ ba phòng ngủ được giữ nguyên cấu trúc làm bối cảnh. Ở các phòng khác, nhiều thanh niên lặp lại các động tác rót nước, dọn bát đũa, gấp quần áo.

Dạy robot làm việc nhà là nghề mới xuất hiện khoảng hai năm trở lại đây, đi cùng sự phát triển của trí tuệ nhân tạo hiện thân (Embodied AI). Để robot biết tính toán lực cầm cốc nước hay vòng qua vật cản, hệ thống cần hàng triệu giờ dữ liệu lao động thực tế. Nhu cầu này khiến các doanh nghiệp ồ ạt tuyển dụng "huấn luyện viên động tác robot" với tiêu chí không yêu cầu bằng cấp, kinh nghiệm và giới hạn độ tuổi lên đến 60.

Những công nhân quét rác đeo thiết bị thu thập dữ liệu. Ảnh: QQ

Liu Yun, 40 tuổi, làm công việc bán thời gian này tại Bắc Kinh với mức lương 2,8 USD một giờ (khoảng 70.000 đồng). Nhiệm vụ của cô là nhìn video và lặp lại động tác tay, ví dụ dời chiếc cốc từ góc bàn này sang góc khác.

Dù thao tác đơn giản, áp lực công việc khá lớn. Để đạt định mức 160-260 lượt mỗi ngày, Liu thường không có thời gian nghỉ trưa. Hoàn thành 200 thao tác vào cuối giờ chiều, thể lực của cô giảm sút rõ rệt.

Theo Viện nghiên cứu EqualOcean (Bắc Kinh), thế giới hiện chỉ có khoảng 500.000 giờ dữ liệu hành động thực tế chất lượng cao, trong khi cần hàng chục triệu giờ để ứng dụng robot quy mô lớn. Sự khan hiếm này đẩy giá dữ liệu huấn luyện lên mức 28-70 USD mỗi giờ.

Nắm bắt cơ hội, Liu Zhichao, một người kinh doanh tại Đường Sơn, Hà Bắc đã mở ba studio với 100 nhân viên chỉ sau hai tháng. Để tối ưu chi phí, anh thuê mặt bằng rẻ, dùng bìa carton làm vách ngăn. Nhân sự chủ yếu là phụ nữ nuôi con nhỏ làm việc tại nhà, cùng người cao tuổi và người khuyết tật làm tại xưởng. Công nhân có thể bắt đầu làm việc chỉ sau hai ngày đào tạo nguyên tắc cơ bản.

Bằng cách cho công nhân xâu ngọc, lắp đèn pin, ghép hoa nhựa theo cử động đối tác yêu cầu, Liu vừa bán được dữ liệu, vừa bán thành phẩm thủ công. Tuy nhiên, trước áp lực cạnh tranh gia tăng, anh chuẩn bị mở ca đêm, đưa thiết bị thu thập ra các tiệm giặt là, siêu thị và tuyển thêm đại lý phân phối công việc.

Ngoài bối cảnh trong nhà, một số công ty đã đưa thiết bị thu thập ra không gian công cộng. Một công ty vệ sinh môi trường với 100.000 nhân viên tại Trung Quốc đã cho công nhân đeo camera khi quét rác. Các tình huống giao thông thực tế như xe máy điện tạt ngang hay xe đạp đỗ chắn đường được ghi lại để dạy robot tự động né chướng ngại vật.

Một người gấn thiết bị ghi chuyển động để huấn luyện robot ở Trung Quốc. Ảnh: CGTN

Dù công việc đòi hỏi thao tác liên tục và áp lực thể chất, Wang Min coi đây là định hướng lâu dài vì môi trường yên tĩnh, không yêu cầu giao tiếp. Trong khi đó, Liu Yun coi nghề này là bước đệm. Từng trải qua cảnh công ty phá sản, cô cho rằng trách nhiệm của con người là thích nghi khi robot tham gia vào thị trường lao động, đồng thời lên kế hoạch ứng tuyển các vị trí quản lý dữ liệu trong tương lai.