Người Barinas đi qua ngôi nhà vẽ hìn ảnh ông Chavez

Kinh tế Nam Mỹ ảm đạm, lòng dân bất mãn 

Theo New York Times, sự bất mãn của người dân cũng xảy ra ở Nam Mỹ, nơi mà các thể chế chính trị cánh tả sụp đổ hoặc bị sức ép nặng và là nơi đang tăng sự bất ổn xã hội, những cuộc biểu tình phản đối:

Ở Brazil, các nghị sĩ đang chuẩn bị luận tội nữ Tổng thống Dilma Rousseff, người bị quy trách nhiệm sử dụng công quỹ trái phép, trong khi nhiều chính khách hàng đầu dính líu vụ tham nhũng lớn ở tập đoàn dầu khí nhà nước Petrobras.

Dân Ecuador phẫn nộ xuống đường phản đối Tổng thống Rafael Correa cắt giảm ngân sách do bị cạn nguồn thu từ xuất khẩu dầu thô.

Tại Argentina, Tổng thống Mauricio Macri thắng cử bất ngờ, trong khi ứng viên của đảng Peron của bà Cristina Fernandez de Kirchner thất cử.

Chiến thắng của ông Macri kết thúc “triều đại” 12 năm của bà Kirchner và của chồng bà, ông Nestor Kirchner. Nhưng người dân cũng đòi hỏi ông Macri phải giữ được những lời hứa, nếu không thì họ sẽ bỏ phiếu chống ông trong kỳ bầu cử kế tiếp.

Nam Mỹ từng có cuộc tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ trong 10 năm đầu thế kỷ 21, nhờ sự tăng giá trị ngoạn mục của nguyên liệu thô, cùng các hàng hóa mà khu vực này bán cho phần còn lại của thế giới.

Giá dầu thô, khí tự nhiên, than, vàng, bạc, đồng, bô-xít, đậu nành cùng các sản phẩm khác giúp tăng trưởng kinh tế bền vững, giảm được nghèo đói và xuất hiện một tầng lớp trung lưu khắp khu vực.

Đổi lại, sức tăng trưởng kinh tế giúp ổn định chính trị, các lãnh đạo và các đảng liên tục tái đắc cử. Nhiều chính khách thuộc cánh tả, nắm quyền lực nhờ người dân bất mãn các chế độ trước đó, tiếp sau một thời gian dài kinh tế ì ạch.  

Venezuela có 17 năm dưới thời ông Chavez. Ông Correa làm tổng thống Ecuador từ năm 2007. Còn ở Bolivia, ông Evo Morales làm tổng thống từ năm 2006.

Nhưng Nam Mỹ đang có sự thay đổi theo chiều hướng xấu: giá dầu - rất cần thiết cho các nền kinh tế Venezuela, Colombia, Ecuador - đã giảm sâu từ 100 USD/thùng xuống dưới 40 USD/thùng.

Giá đồng (sản phẩm chính ở Peru và Chile) cùng giá đậu nành (lương thực chính ở Brazil, Argentina) giảm hơn một nửa giá.

Michael Shifter, chủ tịch tổ chức phân tích chính trị Đối thoại liên Mỹ (ở Washington) nói:

“Tại nhiều nước từng có sự tăng trưởng liên tục, chủ yếu là nhờ cơn bùng nổ hàng hóa. Khi sự bùng nổ này kết thúc, cử tri tìm lãnh đạo khác, nhưng công tác điều hành đất nước rất khó, vì họ không còn nguồn lực để đáp ứng sự kỳ vọng cao độ vốn có trong giai đoạn bùng nổ kinh tế”.

Từ năm 2005 đến năm 2012, sự nghèo giảm mạnh khắp Nam Mỹ, từ 39% xuống còn 26%, theo Ủy ban kinh tế Mỹ Latin và Caribean.

Nghiên cứu của Ngân hàng thế giới năm 2013 cho biết, cấp trung lưu khắp Nam Mỹ tăng 50% từ năm 2003 đến năm 2009, từ 103 triệu lên 152 triệu người.

Nhiều nước đã phân phối sự thịnh vượng qua những chương trình xã hội, là lần đầu tiên giới trung lưu và dân nghèo có tỷ lệ bằng nhau.

Brian Winter, phó chủ nhiệm chính sách ở tổ chức doanh nghiệp - giáo dục Americas Society và Council of the Americas, nói:  

Ngay cả nhiều chính khách bảo thủ hy vọng thay thế các chính phủ cánh tả cầm quyền lâu năm ở Nam Mỹ cũng phải thừa nhận, rằng các chính sách xã hội phải được tiếp tục, vì sự quan ngại kéo dài về chuyện bất bình đẳng.

Ông nói thêm: “Những dự báo sự suy tàn của cánh tả ở Nam Mỹ đều là sự thổi phồng”.

Nhưng nay các chính phủ đang phải đối mặt với sự suy giảm kinh tế toàn khu vực.

Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) ước tính sức tăng trưởng của Nam Mỹ trong năm nay sẽ là âm 0,3% và năm tới sẽ là chưa tới 1%.

IMF dự báo lạm phát năm nay ở Venezuela sẽ là 159%, nền kinh tế bị giảm 10%. Đây là hai số liệu tệ nhất trong số các nước được IMF dự báo.