Giá xăng dầu tăng mạnh do xung đột Trung Đông đã thúc đẩy người dân các nước chuyển đổi sang xe điện. Diễn biến giúp kim ngạch xuất khẩu xe điện Trung Quốc đạt kỷ lục 9,4 tỷ USD vào tháng 4, theo tổ chức nghiên cứu Ember.

Riêng tháng 5, nước này bán 435.000 xe điện và xe hybrid ra nước ngoài, hơn gấp đôi so với cùng kỳ 2025, theo Hiệp hội các nhà sản xuất ôtô Trung Quốc. Các thị trường tăng trưởng mạnh gồm Australia, Brazil, Đông Nam Á và Đông Phi.

Tại Đông Nam Á, xe điện Trung Quốc ồ ạt đổ vào Thái Lan, Lào và Philippines. Thậm chí, Lào đã cấm nhập xe chạy xăng dầu trong phần còn lại của năm 2026 nhằm giảm chi phí mua nhiên liệu và thúc đẩy chuyển đổi sang xe điện.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cứ 4 ôtô mới bán ra trên thế giới năm ngoái, có một chiếc là xe điện. Năm 2026, doanh số xe điện toàn cầu dự kiến đạt 23 triệu chiếc, tương đương gần 30% tổng lượng xe bán ra.

Đang cung cấp khoảng 60% số xe điện bán ra toàn cầu, các hãng xe Trung Quốc đang thừa thắng xông lên. "Trong 5 năm tới, chúng tôi sẽ đẩy nhanh việc mở rộng ra nước ngoài", ông Jerry Gan, CEO Geely Auto, cho biết hồi tháng 3.

Nhưng trong khi nhập khẩu xe điện Trung Quốc bùng nổ, cơ sở hạ tầng sạc ở một số thị trường không thể mở rộng kịp. Ví dụ, Thái Lan có hơn 424.000 xe điện và hybrid đang lưu thông, nhưng chỉ có khoảng 4.600 trạm sạc công cộng, tương đương một trạm phục vụ cho khoảng 92 xe.

Hai chiếc xe điện MG sạc ở một trạm thuộc tỉnh Surat Thani, Thái Lan ngày 13/12/2023. Ảnh: AFP

Yutthana Samranwong, tài xế chạy Grab 54 tuổi ở tỉnh Phitsanulok, miền bắc Thái Lan, cho biết việc đặt chỗ trực tuyến để sạc chiếc xe điện MG4 của ông là canh bạc. "Khá là rắc rối", ông nói.

Hay Chitsanupong Nuamnorm sắm chiếc MG4 EV sản xuất tại Trung Quốc hôm 27/2. Anh cho biết phương tiện mới giúp tiết kiệm khá nhiều chi phí. Tuy nhiên, anh vẫn phải giữ lại chiếc Mazda 2 chạy xăng cho những chuyến đi cuối tuần.

Ở châu Phi, Ethiopia đã cấm nhập khẩu xe động cơ đốt trong nhưng chỉ có khoảng 500 trạm sạc, hầu hết tập trung ở thủ đô Addis Ababa. Trên tờ DW (Đức), tài xế taxi Abdurahman Ali nói "số lượng trạm sạc không đủ". "Chính phủ cần nỗ lực hơn nữa trong lĩnh vực này," ông nói. Giới chức cũng thừa nhận phải cần hơn 1.170 trạm để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.

"Ở các thị trường đang phát triển, yếu tố chi phí hợp lý có thể thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang xe điện, nhưng tốc độ phổ cập vẫn phụ thuộc lớn vào hạ tầng trạm sạc, độ ổn định của nguồn điện và mục đích sử dụng thực tế", Chris Liu, chuyên gia của hãng nghiên cứu và tư vấn công nghệ Omdia, nhận định.

Ông Paul Gong, Trưởng bộ phận nghiên cứu ngành công nghiệp ôtô Trung Quốc của ngân hàng UBS, đánh giá việc thiếu cơ sở hạ tầng trạm sạc tương ứng với quy mô đội xe là "vấn đề con gà và quả trứng kinh điển", về việc cái nào có trước.

"Ở giai đoạn này, cần sự hỗ trợ của chính phủ để phát triển cơ sở hạ tầng trạm sạc, giúp đẩy nhanh tốc độ chuyển đổi sang xe điện", ông nhận định.

Tại Malaysia, số lượng trạm sạc nhanh đã tăng hơn 70% vào 2025, theo IEA, sau khi chính phủ đưa ra các ưu đãi, bao gồm giảm thuế cho nhà đầu tư đáp ứng một số tiêu chí đầu tư nhất định. Trong khi, Indonesia có hơn 4.500 trạm sạc do công ty điện lực nhà nước PLN lắp đặt.

Ở châu Phi, ngày càng nhiều quốc gia giao các công ty điện lực nhà nước phát triển mạng lưới trạm sạc, với kỳ vọng đầu tư công có thể giải quyết một trong những rào cản lớn nhất đối với việc phổ cập xe điện.

"Các công ty điện lực nhận ra rằng điện hóa giao thông sẽ trở thành nguồn cầu điện năng đáng kể trong tương lai", ông Ndia Magadagela, Đồng sáng lập kiêm CEO công ty cho thuê xe điện thương mại Everlectric của Nam Phi, cho biết.

Hiện toàn châu Phi có khoảng 2.000 trạm sạc công cộng, trong đó Nam Phi chiếm tỷ trọng lớn nhất. Tại thủ đô Addis Ababa của Ethiopia, 40 trạm đang được xây dựng, theo công ty điện lực nhà nước. Trong khi, tập đoàn điện lực quốc doanh của Kenya cũng có kế hoạch xây dựng thêm 44 trạm trong vòng một năm tới.

Ông Chris Liu đánh giá việc phát triển mạng lưới trạm sạc tại các nước đang phát triển không dễ dàng. Thách thức chính nằm ở khâu kết nối lưới điện và công tác bảo trì. Theo ông, các hãng như BYD đang mở rộng mạng lưới trạm sạc siêu nhanh tại châu Âu, nhưng nhìn chung các nhà sản xuất ôtô Trung Quốc không có nhiều động lực đầu tư xây dựng hạ tầng sạc ở nước ngoài.

Vì vậy, các doanh nghiệp điện lực nhà nước ở từng thị trường có thể đóng vai trò lớn hơn trong quá trình này, bởi họ gắn chặt với quy hoạch lưới điện quốc gia, cơ chế giá điện và năng lực phân phối điện. "Muốn hỗ trợ một đội xe điện lớn hơn nữa, trước tiên phải có hạ tầng sạc tương xứng", ông Paul Gong, khẳng định.