Tranh cãi bắt nguồn từ phát biểu của Phó tổng giám đốc Li Xin hôm 24/9 cho biết, nhân sự phân loại ớt trên một dây chuyền đã giảm mạnh từ hơn 600 người xuống còn 48 người sau khi công ty áp dụng hệ thống kiểm tra bằng AI.

Thông tin này nhanh chóng lan truyền và làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trên mạng xã hội. Tính đến cuối tháng 10, các chủ đề liên quan trên Weibo đã thu hút hơn 120 triệu lượt đọc. Đa số người dùng đặt câu hỏi về số phận của hơn 550 lao động phổ thông sau khi dây chuyền mới được vận hành. Hàng nghìn người tuyên bố tẩy chay, ngừng mua sản phẩm để phản đối việc doanh nghiệp vì chạy đua hiệu suất mà bỏ rơi người lao động.

Phản ứng của người tiêu dùng xuất phát từ việc Lão Cán Ma vốn là thương hiệu gắn liền với giới lao động bình dân. Nhà sáng lập Đào Hoa Bích (Tao Huabi) từng mất việc, phải bán mì lạnh lề đường trước khi gây dựng nên đế chế tương ớt vào năm 1997.

Một bình luận lọt top thịnh hành trên Weibo viết: "Nếu mọi thứ đều do máy móc và robot làm, người lao động mất việc, mất thu nhập thì còn ai có tiền để mua hàng?".

Trước làn sóng tẩy chay, ngày 26/10, đại diện bộ phận nhân sự của Lão Cán Ma lên tiếng phủ nhận thông tin sa thải hàng trăm nhân công, khẳng định công ty chưa từng có kế hoạch điều chỉnh nhân sự quy mô lớn. Người này cho rằng ông Li Xin không hề đề cập đến số lượng công nhân bị giảm trong bài phát biểu. Do toàn văn bài phát biểu chưa được công bố, con số cụ thể vẫn chưa thể kiểm chứng xác thực.

Tuy nhiên, dữ liệu đăng ký doanh nghiệp trên hai nền tảng tra cứu Tianyancha và Qichacha lại cho thấy một thực tế khác. Số người tham gia bảo hiểm tại Công ty Thực phẩm Hương vị Lão Cán Ma liên tục lao dốc trong 4 năm qua: từ 2.912 người (năm 2022) xuống 1.783 người (năm 2023), 941 người (năm 2024) và chỉ còn 740 người vào năm 2025. Như vậy, lượng nhân sự có đóng bảo hiểm đã bốc hơi khoảng 75%.

Về mặt công nghệ, hệ thống AI của Lão Cán Ma hiện được triển khai tại cơ sở Changming ở Quý Dương. Các camera công nghiệp sẽ quét băng chuyền mỗi 0,3 giây để nhận diện quả ớt bị mốc hoặc có đốm đen, sau đó dùng luồng khí áp lực cao thổi bay quả lỗi. Theo lời ông Li, tỷ lệ sản phẩm lỗi ở các công đoạn then chốt đã giảm xuống chỉ còn 0,02%.

Ông Jason Yu, Tổng giám đốc Công ty Nghiên cứu Thị trường CTR, nhận định sự phẫn nộ của công chúng đến từ nỗi lo các tập đoàn lớn chỉ màng tới lợi nhuận mà phớt lờ sinh kế của con người. Theo chuyên gia này, công ty cần minh bạch về cách AI giúp tăng năng suất, đồng thời công khai phương án đào tạo, hỗ trợ nhân viên chuyển đổi công việc.

Sự việc của Lão Cán Ma là ví dụ điển hình cho bài toán tiến thoái lưỡng nan tại Trung Quốc: đẩy mạnh ứng dụng AI nhưng phải bảo vệ thị trường việc làm. Tính đến cuối năm 2025, hơn 30% doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn tại nước này đã đưa AI vào nhà máy.

Hôm 23/10, Văn phòng Quốc vụ viện Trung Quốc đã phải công bố bộ hướng dẫn 18 nhiệm vụ, yêu cầu doanh nghiệp trong các ngành thâm dụng lao động phải thận trọng khi triển khai AI, báo trước cho nhân sự bị ảnh hưởng và hỗ trợ họ chuyển đổi nghề nghiệp, tránh gây xáo trộn an sinh xã hội.

Sản phẩm ớt của Lao Gan Ma. Ảnh: SCMP