Từ ngày mẹ tái hôn, tôi về sống cùng ông và anh Hùng - con trai riêng của bố dượng. Anh hơn tôi 1 tuổi. Hồi đó, Hùng nổi tiếng ngỗ ngược trong xóm, thường tụ tập bạn bè, đánh nhau, khiến bố dượng nhiều lần phải đi xin lỗi hàng xóm. Còn tôi thì chỉ biết học. Có lẽ vì quá khác nhau nên hai anh em cũng chẳng thân thiết.

Năm tôi 19 tuổi, tôi đỗ đại học ở Hà Nội. Cả nhà vui mừng chưa được bao lâu đã phải đối mặt với nỗi lo tiền bạc. Học phí, tiền trọ, tiền sinh hoạt là khoản quá sức với một gia đình nghèo như chúng tôi.

Ngay trước ngày nhập học, số tiền cả nhà chắt chiu bấy lâu bỗng biến mất. Bố dượng nói Hùng đã lấy tiền rồi bỏ đi, và tôi đã tin điều đó suốt 19 năm.

Tôi từng hận anh, cho rằng anh ích kỷ và đã phá hỏng tương lai của mình. Nếu không có bố dượng vay mượn khắp nơi rồi đi làm xa kiếm tiền nuôi tôi học, có lẽ tôi đã phải bỏ dở việc học ngay từ năm đầu đại học.

Những năm sau đó, bố dượng làm việc tại một nhà máy vật liệu xây dựng. Công việc nặng nhọc, môi trường đầy bụi, nhưng lương cao hơn làm ruộng. Ông gần như quanh năm ở nhà tập thể, mỗi tháng chỉ về nhà vài ngày.

Nhờ những đồng tiền ông chắt chiu, tôi học hết đại học, rồi tiếp tục học cao hơn. Đến khi có bằng tiến sĩ, có công việc ổn định, tôi mới nhận ra bố dượng đã già đi rất nhiều.

Nhờ những đồng tiền bố dượng chắt chiu, tôi mới học hết đại học, rồi tiếp tục học cao hơn. (Ảnh minh họa)

Đầu năm nay, ông đi khám và được chẩn đoán phổi bị tổn thương nặng sau nhiều năm làm việc trong môi trường độc hại. Cầm tờ kết quả trên tay, tôi quyết định phải mua cho ông một căn nhà, để ông không còn sống trong căn nhà ọp ẹp, chật hẹp nữa. Hơn nữa, tôi muốn mua nhà gần nhà tôi ở, để bố con còn có gì chạy qua chạy lại, vì mẹ tôi đã qua đời, tôi chỉ còn mỗi ông là người thân.

Hôm về quê lấy giấy tờ để làm thủ tục, bố dượng đang mệt nên bảo tôi tự tìm trong chiếc hòm sắt cũ dưới gầm giường. Bên trong là quần áo cũ, vài giấy tờ đã ngả vàng và một cuốn sổ tiết kiệm.

Điều khiến tôi sững người là ngày mở sổ cách đây đúng 19 năm. Số tiền gửi ban đầu không hề nhỏ, còn nguồn tiền được ghi là khoản bồi thường sau tai nạn lao động.

Bên dưới cuốn sổ là một tờ giấy chứng tử, tên người mất là Hùng. Tôi chết lặng. Hóa ra, anh chưa từng bỏ đi, mà đã qua đời từ 19 năm trước.

Tôi cầm những giấy tờ ấy chạy tới trước mặt bố dượng. Ông thấy thì tái mặt, lúc lâu sau mới nói:

- Bố đã định mang chuyện này xuống mồ.

Tôi nhìn ông, nước mắt cứ thế trào ra:

- Vậy 19 năm qua bố lừa con sao? Anh Hùng không hề trộm tiền, đúng không?

Ông cúi đầu. Năm đó, biết gia đình không đủ tiền cho tôi nhập học, anh Hùng đã âm thầm theo một người quen đến làm việc tại một mỏ than trái phép ở tỉnh khác. Anh nghĩ chỉ cần làm vài tháng, kiếm đủ tiền cho tôi đi học rồi sẽ trở về. Nhưng chỉ ít ngày sau khi xuống mỏ, một vụ sập hầm xảy ra. Anh không trở về nữa.

Bố dượng nhận được khoản tiền bồi thường từ phía chủ mỏ. Đó chính là số tiền tôi vừa tìm thấy trong cuốn sổ tiết kiệm. Tôi nghẹn ngào hỏi:

- Vậy tại sao bố không dùng tiền đó cho con đi học? Tại sao bố phải đi làm quần quật suốt từng ấy năm?

Bố dượng ngồi lặng hồi lâu rồi mới đáp:

- Bố biết tính con. Nếu con biết anh Hùng mất vì muốn kiếm tiền cho con đi học, cả đời này con sẽ không sống thanh thản.

Thì ra, ông đã quyết định giấu tất cả. Ông nói với mọi người rằng Hùng lấy tiền rồi bỏ nhà đi, mặc cho cả xóm dị nghị, mặc cho chính tôi hận anh suốt 19 năm. Còn khoản tiền bồi thường, ông gửi tiết kiệm và chưa từng động đến. Ông tự mình đi làm để nuôi tôi học.

- Bố chỉ mong con được học bằng chính khả năng của mình, không phải mang cảm giác tấm bằng ấy được đổi bằng mạng sống của anh trai.

Tôi bật khóc. Suốt 19 năm, tôi nghĩ mình chỉ mang ơn bố dượng. Nhưng hóa ra, phía sau những tháng năm tôi được yên tâm đến trường là sự hy sinh của hai người đàn ông. Một người đã bỏ mạng, một người sống gần cả đời với bí mật đau đớn ấy.

Sau ngày hôm đó, tôi đưa bố dượng đến nơi anh Hùng được chôn cất. Trước nấm mộ đơn sơ, tôi ngồi rất lâu rồi mới dám nói:

- Anh Hùng, em xin lỗi.

Đó là lần đầu tiên sau 19 năm, tôi gọi anh bằng hai tiếng “anh trai”. Tôi dùng một phần khoản tiền tiết kiệm ấy để hỗ trợ những học sinh nghèo có nguy cơ phải nghỉ học, phần còn lại dành cho việc chăm sóc bố dượng.

Còn căn nhà, tôi vẫn sẽ mua, nhưng bằng chính số tiền mình làm ra. Ngày dẫn ông đi xem nhà, bố dượng cứ lắc đầu bảo tôi đừng tốn kém. Tôi chỉ nắm lấy đôi bàn tay chai sần của ông:

- Ngày trước bố đã cố gắng nuôi con đi hết một chặng đường dài. Từ giờ, bố cứ để con lo.

Ông quay mặt đi rất lâu, tôi biết ông đang khóc. 19 năm qua, ông đã cõng tôi đi qua những ngày tháng khó khăn nhất. Những năm còn lại, đến lượt tôi đưa ông về nhà.