Nguy cơ người Mỹ chịu thêm cú sốc giá thực phẩm

Nhiều yếu tố cộng hưởng, từ thời tiết khắc nghiệt, chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump đến quy mô đàn gia súc bị thu hẹp, đang đẩy giá thực phẩm ở Mỹ tăng nhanh hơn mức trung bình. Trong tháng 4, giá nhóm hàng này tăng mạnh nhất trong gần 4 năm.

Giá cả thực phẩm ở Mỹ được dự báo tăng mạnh ngay trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11, khiến vấn đề chi phí sinh hoạt càng trở thành tâm điểm chú ý của dư luận.

So với cú sốc giá xăng dầu trong vài tháng qua liên quan đến chiến sự Iran, đợt tăng giá thực phẩm này diễn ra chậm hơn nhưng sẽ khó đảo chiều nhanh, bởi sản lượng nông sản mùa thu phụ thuộc vào quyết định gieo trồng được nông dân Mỹ đưa ra từ mùa xuân.

Các nhà kinh tế cho rằng tác động từ chiến sự Iran và khả năng xảy ra hiện tượng El Nino sẽ tiếp tục gây sức ép lên ví tiền của người Mỹ cho đến năm 2027.

"Đây sẽ là một năm đầy thách thức", Ricky Volpe, giáo sư ngành kinh doanh nông nghiệp tại Đại học Bách khoa bang California ở San Luis Obispo, cựu chuyên gia kinh tế Bộ Nông nghiệp Mỹ, nói. "Thực phẩm sẽ ngày càng đắt đỏ, người tiêu dùng nên chuẩn bị cho điều này".

Trong báo cáo triển vọng giá thực phẩm được công bố ngày 27/5, Bộ Nông nghiệp Mỹ dự báo giá thực phẩm bán lẻ năm nay tăng 3,2%, trong khi giáo sư Volpe cho rằng mức tăng có thể vào khoảng 4-4,5%.

Nhân viên thu ngân tại một siêu thị ở Schaumburg, Mỹ, ngày 14/5. Ảnh: AP

James Giese, 62 tuổi, sống ở Madison, bang Wisconsin, cho biết đã phải điều chỉnh chi tiêu, như giảm mua đồ chế biến sẵn và thịt, khi vật giá leo thang. Ông đang thử trồng khoai tây trong sân sau để bổ sung nguồn thực phẩm.

"Tôi rất lo", ông nói. "Tôi được xếp vào nhóm thu nhập trung bình, nhưng đã bắt đầu cảm nhận được sức ép rõ rệt".

Mức tăng giá bất thường từ đầu năm 2026 đến nay phản ánh sự kết hợp giữa rủi ro thời tiết, chính sách thương mại và các sức ép kéo dài liên quan đến biến đổi khí hậu. Thời tiết từ năm ngoái đến năm nay đặc biệt bất lợi với nông dân Mỹ, khi họ phải đối mặt các đợt nóng kỷ lục, rét lịch sử, mưa đá và cháy rừng.

Mỹ ghi nhận giai đoạn đầu năm nóng nhất lịch sử. Nhiệt độ đến cuối tháng 4 cao hơn trung bình khoảng 3,3 độ C. Nắng nóng diễn ra sớm khiến một số hoa màu trổ bông trước nhiều tuần, khiến chúng dễ bị tổn thương bởi các đợt sương giá sau đó.

Giá thịt bò, một trong những mặt hàng nhạy cảm nhất về chính trị tại Mỹ, tăng lên mức kỷ lục trong tháng 4, khi quy mô đàn bò giảm xuống mức thấp nhất trong 75 năm qua vì hạn hán và chi phí sản xuất cao.

Giá cà chua cũng tăng 33% trong hai tháng qua, sau khi hai cơn bão mùa đông gây thiệt hại diện rộng đúng cao điểm mùa vụ tại Florida, trong khi nguồn cung từ Mexico giảm do chính quyền Trump áp thuế với nông sản nhập khẩu. 

Tình hình nắng nóng và hạn hán ở miền tây và miền trung nước Mỹ cho thấy sức ép sẽ tăng lên thời gian tới. California đóng góp gần 50% doanh thu hàng năm từ rau và 75% doanh thu từ trái cây, hạt của Mỹ. Lượng tuyết tích tụ ở dãy Sierra Nevada năm nay giảm mạnh, chỉ còn 23% mức thông thường tính đến giữa tháng 4, làm dấy lên lo ngại về nguồn nước tưới.

Hạn hán cũng lan rộng tại vùng sản xuất lúa mì trọng điểm của Mỹ, khiến các giống lúa mì chủ lực, thường dùng để làm bột mì đa dụng và mì pasta, bị ảnh hưởng do thiếu mưa. Tính đến ngày 19/5, 70% sản lượng lúa mì mùa đông và 25% sản lượng ngô của Mỹ nằm trong các khu vực hạn hán, theo Trung tâm Giảm thiểu Hạn hán Quốc gia thuộc Đại học Nebraska Lincoln.

Các nhà dự báo còn cho rằng El Nino có thể hình thành vào tháng 8, với khả năng xuất hiện một đợt mạnh bất thường kéo dài sang năm 2027 và đẩy nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng thêm. Hiện tượng này thường mang thêm mưa đến California, nhưng cũng có thể gây hạn hán tại các vùng sản xuất lớn ngoài Mỹ, ảnh hưởng đến gạo, cà phê, ca cao và nhiều nông sản khác.

Các chuyên gia cũng nhắc đến tác động từ chiến sự Iran, vốn giáng đòn lên thị trường phân bón toàn cầu, do Trung Đông là nguồn cung quan trọng với các nguyên liệu đầu vào.

Theo chỉ số Green Markets tại Bắc Mỹ, giá phân bón đã tăng 20% kể từ khi chiến sự bắt đầu, làm gia tăng áp lực về giá cả khi bước vào mùa thu hoạch. Nếu nông dân giảm sử dụng phân bón, cây trồng cũng sẽ dễ bị tổn thương hơn khi gặp nắng nóng, hạn hán hoặc lũ lụt.

Chi phí nhiên liệu tăng cũng sẽ đẩy giá bán lẻ lên cao, khi nông dân và doanh nghiệp vận tải phải chi nhiều hơn cho dầu diesel, bao bì nhựa cũng trở nên đắt đỏ hơn.

Các chuỗi siêu thị lớn đang tìm cách kìm giá. Giám đốc điều hành Kroger cho biết hãng sẽ đẩy mạnh giảm giá để cạnh tranh quyết liệt hơn với Walmart, tập đoàn đã mở rộng các chương trình giữ giá thấp trong năm qua.

Người tiêu dùng Mỹ tỏ ra mệt mỏi vì giá vẫn tiếp tục tăng, dù tốc độ lạm phát thực phẩm đã hạ nhiệt, Andrew Harig, phó chủ tịch của FMI, Hiệp hội Công nghiệp Thực phẩm, cho biết. Nói cách khác, lạm phát hạ nhiệt chỉ cho thấy giá tăng chậm hơn, không đồng nghĩa thực phẩm rẻ đi.

Cùng lúc, nợ hộ gia đình tăng, tỷ lệ tiết kiệm cá nhân giảm, thu nhập bình quân theo giờ sau điều chỉnh lạm phát giảm trong 12 tháng tính đến tháng 4, lần đầu tiên trong ba năm. Dữ liệu do Fed New York công bố ngày 25/5 cho thấy các chỉ dấu về mất an ninh lương thực tăng "đáng kể" từ tháng 10/2025 đến tháng 2.

"Tôi nghĩ nhiều người vẫn nhìn vào hóa đơn thực phẩm trước Covid-19, giai đoạn 2019, đầu 2020, rồi nói: 'Trời, giờ mình đang phải trả nhiều hơn đáng kể'", ông Harig nói. "Bởi thế họ cảm nhận rất rõ sức ép này".