Dự án sân vận động cho Olympic 2032 gây tranh cãi tại Queensland

 Hình minh hoạ thiết kế Brisbane Stadium. Ảnh: Cox Architecture/Hassell

Theo kế hoạch, sân vận động có sức chứa khoảng 63.000 chỗ ngồi, được thiết kế lấy cảm hứng từ kiểu nhà truyền thống của bang Queensland, gọi là “Queenslander”, với hệ hiên bao quanh đặc trưng. Phối cảnh công trình được công bố đầu tuần này, sau khi chính quyền bang công bố kết quả cuộc thi thiết kế quốc tế, trong đó liên danh Cox Architecture và Hassell giành chiến thắng.

Sân vận động dự kiến được xây dựng trong khuôn viên công viên Victoria Park rộng khoảng 64 ha, nằm ngay phía Bắc trung tâm thành phố Brisbane. Đây sẽ là nơi tổ chức các nội dung điền kinh Olympic và Paralympic, cũng như lễ khai mạc và bế mạc Thế vận hội. 

Tuy nhiên, quyết định xây dựng sân vận động hoàn toàn mới tại Victoria Park đang vấp phải phản ứng dữ dội. Trước đó, chính quyền Queensland từng loại trừ phương án xây mới, thay vào đó ưu tiên nâng cấp các công trình hiện hữu để hạn chế chi phí và tác động môi trường.

Các tổ chức bảo tồn và cộng đồng địa phương lo ngại dự án sẽ làm tổn hại nghiêm trọng một không gian xanh có giá trị lịch sử, đồng thời ảnh hưởng đến khu vực được xem là có ý nghĩa văn hóa và tâm linh đối với các cộng đồng thổ dân Australia, vốn đã sinh sống và sử dụng vùng đất này trong hàng nghìn năm.

Nhóm vận động Save Victoria Park cho rằng các hình ảnh phối cảnh được công bố chỉ mang tính “đánh bóng xanh”, không phản ánh đúng quy mô tác động thực tế. Nhóm này dẫn một báo cáo độc lập của nhà nghiên cứu phát triển bền vững Neil Peach, cho rằng trong quá trình thi công có thể phải chặt bỏ hơn 1.200 cây xanh và diện tích bị ảnh hưởng có thể lên tới hai phần ba công viên, cao hơn nhiều so với con số 12-13% mà hội đồng thẩm định ban đầu đưa ra.

Phát biểu với CNN, đại diện Save Victoria Park nhấn mạnh rằng công viên Victoria Park là một trong những không gian xanh trung tâm hiếm hoi của Brisbane, gắn liền với lịch sử cộng đồng và không nên bị chuyển thành một khu phức hợp giải trí thể thao quy mô lớn.

Ở chiều ngược lại, lãnh đạo Cơ quan Điều phối và Hạ tầng Olympic Brisbane (GIICA) khẳng định dự án sẽ tối đa hóa việc sử dụng không gian xanh và giúp hàng trăm nghìn người tiếp cận, tận hưởng công viên nhiều hơn. Phó Thủ hiến bang Queensland Jarrod Bleijie thậm chí bác bỏ các phản đối, cho rằng Victoria Park trong phần lớn thế kỷ trước chỉ là sân golf và bãi rác, mới được chuyển đổi thành công viên công cộng từ năm 2021.

Brisbane được Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) trao quyền đăng cai Olympic 2032 vào năm 2021, với thời gian chuẩn bị kỷ lục hơn 11 năm. Theo IOC, việc trao quyền sớm nhằm giúp thành phố chủ nhà có đủ thời gian lập kế hoạch bền vững, kiểm soát chi phí và tránh lãng phí hạ tầng sau Thế vận hội.

Ban đầu, Queensland đề xuất cải tạo sân vận động Gabba - sân cricket lớn nhất thành phố - nhưng phương án này bị chỉ trích vì chi phí cao. Sau một cuộc rà soát độc lập năm 2023, chính quyền đề xuất phương án xây sân mới tại Victoria Park với kinh phí còn lớn hơn, gây tranh cãi kéo dài trong giới chính trị và công chúng.

Vấn đề cũng thu hút sự quan tâm của các tổ chức đại diện người bản địa. Tháng 8 năm ngoái, Tổ chức Yagara Magandjin Aboriginal Corporation đã nộp đơn lên Chính phủ Liên bang Australia đề nghị bảo vệ pháp lý vĩnh viễn đối với Victoria Park. Tổ chức này cho rằng khu đất có thể chứa các di vật, cây cổ thụ và hệ sinh thái quan trọng, thậm chí có khả năng tồn tại hài cốt tổ tiên của thổ dân.

Trong thông cáo báo chí, liên danh kiến trúc sư trúng thầu cho biết đã thuê một đơn vị tư vấn do người bản địa sở hữu để bảo đảm quá trình tham vấn với các cộng đồng “First Nations” - dân bản địa, diễn ra xuyên suốt dự án. Các kiến trúc sư cũng nhấn mạnh thiết kế sân vận động ưu tiên khả năng thông gió tự nhiên, phù hợp khí hậu cận nhiệt đới của Brisbane và nhiều khu vực sẽ mở cửa thường xuyên cho công chúng ngay cả sau Olympic.

Theo chính quyền Queensland, sân vận động mới sẽ là sân nhà lâu dài của đội bóng bầu dục Brisbane Lions và các đội cricket địa phương, nhằm tránh tình trạng những công trình Olympic bị bỏ hoang sau Thế vận hội, điều từng xảy ra ở nhiều quốc gia.

Dự án dự kiến khởi công trong năm nay và hoàn thành vào năm 2031. Trong khi đó, nhóm Save Victoria Park cho biết sẽ tiếp tục vận động và tổ chức biểu tình công khai trong thời gian tới, với hy vọng quyết định xây dựng có thể được xem xét lại khi các đơn xin bảo vệ pháp lý cho công viên vẫn đang được Chính phủ Liên bang đánh giá.