Châu Âu thấp thỏm trước nguy cơ Mỹ chặn xuất khẩu diesel

Tổng thống Mỹ Donald Trump cuối tuần qua cho biết Nhà Trắng đang cân nhắc cấm xuất khẩu dầu diesel, trong bối cảnh giá nhiên liệu trong nước tăng vọt trước cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ vào tháng 11.

"Chúng tôi đang xem xét vấn đề này một cách rất nghiêm túc", ông Trump chia sẻ với Fox News ngày 27/9. "Việc đó đôi khi có thể dẫn đến giá xăng ôtô tăng nhẹ, vì vậy chúng tôi đang nghiên cứu rất kỹ lưỡng. Chúng tôi có thể sẽ thực hiện".

Trước đó, ông Trump từng bày tỏ ủng hộ lệnh cấm xuất khẩu khi giá bán lẻ dầu diesel liên tục leo lên các mức cao kỷ lục mới. Hàng loạt nghị sĩ Cộng hòa đã kêu gọi ông thực hiện biện pháp này, nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu trong nước, yếu tố có thể khiến họ thất bại trong bầu cử giữa kỳ.

Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 29/9. Ảnh: AP

Theo Hiệp hội Ôtô Mỹ (AAA), giá dầu diesel trung bình tại Mỹ ở mức khoảng 6,5 USD mỗi gallon (khoảng 3,78 lít) hôm 25/9, tăng mạnh so với cùng kỳ năm ngoái nhưng vẫn thấp hơn một chút so với mức kỷ lục 6,53 USD thiết lập hôm 22/9.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết Nhà Trắng đang thiên về các biện pháp hạn chế hơn là một lệnh cấm hoàn toàn, trong khi Politico tuần trước đưa tin chính quyền ông Trump đang chuẩn bị kế hoạch cấm xuất khẩu dầu diesel trong 90 ngày.

Tuyên bố của ông Trump khiến châu Âu đứng ngồi không yên. Mỹ, quốc gia xuất khẩu dầu diesel lớn nhất thế giới, là bên cung cấp khoảng một nửa lượng nhiên liệu nhập khẩu này cho châu Âu tính đến tháng trước.

Khi các kho dự trữ khí đốt của châu Âu cạn dần và mùa đông đang đến gần, việc mất nguồn cung dầu diesel từ Mỹ có thể giáng đòn vào lục địa.

Bảng hiển thị giá xăng dầu tại một trạm xăng Mobil ở Los Angeles, bang California hôm 22/9. Ảnh: AP

Trong nhiều tháng qua, các nước Liên minh châu Âu (EU) đã tìm cách giảm tác động từ giá năng lượng tăng cao, sau khi xung đột Iran làm gián đoạn nguồn cung toàn cầu và dòng dầu qua eo biển Hormuz.

Cao ủy Năng lượng EU Dan Jorgensen đã gửi thư tới 27 quốc gia thành viên của khối, khuyến nghị họ cắt giảm tiêu thụ khí đốt và điện "trong thời gian cần thiết".

Tại cuộc họp của các bộ trưởng châu Âu ở Ireland ngày 29/9, năng lượng là vấn đề được ưu tiên hàng đầu. Cao ủy Jorgensen cho biết ông đã đề nghị Washington đánh giá tác động của lệnh cấm xuất khẩu diesel.

"Tôi đã gửi một thông điệp rất rõ ràng tới các đối tác Mỹ và công chúng. Trong thời điểm khó khăn này, không ai, cả Mỹ lẫn chúng tôi, có lợi nếu dòng chảy năng lượng không được duy trì thông suốt nhất có thể", ông nói.

Giá các sản phẩm năng lượng đã tăng vọt trong năm nay, bắt nguồn từ các đợt không kích làm hư hại cơ sở hạ tầng sản xuất và lưu trữ trên toàn cầu trong các cuộc xung đột ở Ukraine và Trung Đông.

"Châu Âu là một trong những khu vực dễ bị tổn thương nhất, nếu không muốn nói là phải chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, vì khu vực cần nhập khẩu một lượng lớn dầu diesel", Fatih Birol, giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nói.

Ông nói thêm rằng châu Âu đang dần bước vào mùa đông, vốn được xem là khoảng thời gian khắc nghiệt trong năm và nhu cầu sưởi ấm tăng vọt, trong khi nguồn cung dầu ở cả Nga và Trung Đông đều "gặp nhiều khó khăn". 

Benedict George, phụ trách định giá sản phẩm dầu mỏ tại châu Âu của Argus Media, cho rằng bất kỳ hạn chế nào của Mỹ đối với xuất khẩu diesel cũng có thể khiến giá cả loại nhiên liệu này ở châu Âu "tăng lên mức chưa từng có".

Trong thư gửi các bộ trưởng EU, ông Jorgensen cho rằng EU hiện chuẩn bị tốt hơn so với năm 2022, thời điểm Nga mở chiến dịch tại Ukraine và các nước trong khu vực phải tìm mọi cách giảm phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng từ Nga. Châu lục sau đó tăng cường nhập khẩu xăng dầu, khí đốt từ các nước khác, đặc biệt là Mỹ.

Tuy nhiên, ông cho rằng việc tiếp tục phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu khiến châu Âu vẫn dễ bị tác động bởi "những biến động địa chính trị năng lượng toàn cầu".

"Chúng ta đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng giá cả gắn liền với khủng hoảng nguồn cung", ông nói.

Ông cho rằng các nước châu Âu nên rút kinh nghiệm từ cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022 và áp dụng những biện pháp tương tự ngay từ giờ, như khuyến khích người dân giảm tiêu thụ hoặc giảm sử dụng hệ thống sưởi và chiếu sáng ngoài trời.

Cao ủy Jorgensen cho biết hiện chưa có rủi ro tức thời đối với nguồn cung. Tuy nhiên, ông cảnh báo lượng khí đốt dự trữ đang "ở mức thấp bất thường" sau một mùa hè khô nóng, khiến các nước phải sử dụng nhiều khí đốt hơn để phát điện.

Ngày 29/9, Nhóm Điều phối Dầu mỏ của EU cũng họp để đánh giá tác động tiềm tàng của lệnh cấm xuất khẩu diesel mà Mỹ có thể ban hành. Mỹ xuất khẩu trung bình 1,4 triệu thùng nhiên liệu chưng cất mỗi ngày cho các đối tác thương mại chủ yếu tại châu Âu và Mỹ Latin. 

Một số quan chức châu Âu kỳ vọng Nhà Trắng sẽ sớm từ bỏ ý tưởng cấm xuất khẩu diesel. Bộ trưởng Năng lượng Ireland Darragh O'Brien ngày 29/9 cho biết lệnh cấm kéo dài 90 ngày "sẽ tác động đáng kể đến EU", nhưng ông nhận định sau chuyến thăm Washington tuần trước rằng Mỹ ít có khả năng thực hiện bước đi này.

"Chúng ta không chủ quan về điều này, nhưng dường như điều đó sẽ không xảy ra", ông nói.

Ủy ban châu Âu cũng cho biết họ đang vận động phản đối quyết định này "với các đối tác Mỹ ở cấp cao nhất".

"Chúng tôi tin rằng đây là một ý tưởng tồi, bởi nó có khả năng gây ra tác động tiêu cực cho cả hai phía", phát ngôn viên của ủy ban Olof Gill nói.

Nhưng chính quyền Tổng thống Trump gần như đã cạn công cụ cần thiết để hạ nhiệt giá xăng dầu trong nước, trong khi tình hình ngày càng phức tạp. Texas, một trong những thành trì của phe Cộng hòa, hôm đầu tuần đã phải ban bố tình trạng thảm họa toàn bang vì giá dầu diesel tăng mạnh, cũng như việc thiếu hụt nhiên liệu vì chiến sự Iran và Ukraine.

"Người Mỹ nên được ưu tiên sử dụng nhiên liệu Mỹ", Dan Sullivan, thượng nghị sĩ Cộng hòa đại diện bang Alaska, nói hôm 24/9, đề nghị Tổng thống Trump cấm xuất khẩu dầu diesel "cho đến khi cuộc xung đột ở Iran kết thúc và hoạt động xuất khẩu năng lượng qua eo biển Hormuz không còn bị cản trở".