Câu chuyện tỵ nạn giữa ba nước

Gần đây, việc nước Úc là quốc gia đầu tiên trên thế giới vượt qua được cơn khủng hoảng kinh tế toàn cầu đã là một sự kiện lớn, khiến cho cả thế giới phải ngưởng mộ và học hỏi. Ít nhiều gì thì bây giờ người ta cũng biết được nước Úc là một cường quốc nằm lọt lòng trong khu vực Á châu. Nhưng, liệu nước Úc có đủ bản lãnh để tiếng nói của mình có trọng lượng trong khu vực này?

Câu chuyện 78 thuyền nhân Sri Lanka trên chiếc tàu Oceanic Viking đang bỏ neo gần bờ biển Nam dương là một thử thách cho uy tín của nước Úc với láng giềng Nam Dương và cho riêng cá nhân ông Rudd trong cách hành xử với các người tầm trú đến đây bằng đường biển. Quan hệ của Úc và Nam dương từ lâu được coi như là lên xuống như nước thủy triều, tùy thuộc vào hoàn cảnh và… điều kiện! Nhiều người cũng còn nhớ vào năm 1999 khi tiểu quốc East Timor dành được độc lập từ tay Nam Dương (với sự giúp đỡ tận tình của Úc), thì quan hệ giữa đôi bên gần như ở vào con số zero. Sau đó hàng loạt những con tàu của người tầm trú xuất phát từ Nam Dương đã ồ ạt tiến vào các vùng biển phía tây và phía bắc nước Úc, mà cao điểm là vụ tàu Tampa. Người Úc biết không tại sao mà bỗng nhiên người tỵ nạn khắp nơi đổ xô vào Nam Dương để rồi họ mua tàu vượt biển sang Úc thật dễ dàng nếu không có… ai đó bật đèn xanh! Biết nhưng không thể làm gì được, đành chờ cơ hội.

Vào cuối năm 2004, khi cơn sóng thần từ Ấn Độ Dương cuồng nộ quét vào các quốc gia Đông Nam Á, trong đó thiệt hại nặng nề nhất là Nam dương. Nước Úc, một phần vì tình nhân đạo, và phần khác có chút dụng ý, đã mượn cơ hội này mà giúp đỡ quốc gia láng giềng của mình rất tận tình. Thủ tướng lúc đó là ông John Howard liền ký tặng Nam dương một số tiền lớn trên một tỷ đô la. Chẳng những vậy, các cơ quan y tế và các tổ chức từ thiện Úc đã sát cánh cùng với người Nam Dương trong việc tái thiết các nơi bị nạn. Trong hoang tàn đổ nát của thiên tai, tình lân bang giữa hai nước trở nên thắm tươi, thân thiết hơn bao giờ hết. Sau đó, người ta cũng ghi nhận là những chiếc tàu chở  người tầm trú đến Úc, mà đa số xuất phát từ Nam dương đã giảm dần. Theo con số thống kê của Bộ di trú, trong ba năm, kể từ năm 2004 cho đế năm 2006, số thuyền nhân đến Úc đã hạ xuống thật thấp  nếu so với những năm trước. Nhà chính trị lão thành Howard đã khôn ngoan giải quyết vấn đề từ gốc chớ không từ ngọn.

Ngày 9/9/2009, cảnh sát liên bang Úc công bố sẽ mở lại vụ án 5 ký giả Úc của hai đài truyền hình số 7 và 9 bị thảm sát tại East Timor, được gọi là vụ án Balibo Five. Sự tuyên bố này gây nên sự tức giận từ phía người Nam Dương. Tổng thống Nam Dương, ông Yudhoyono đã không giấu được sự bất mãn của mình khi nói là việc truy tầm quá khứ này sã ảnh hưởng “không hay” cho sự quan hệ của đôi bên. Trong ba ngày 11/9, 12/9  và 16/9 liên tiếp có tàu của người tầm trú Sri Lanka được vớt bởi hải quân Úc, trong những người tầm trú này có người khai rằng họ đã ở Nam Dương trong nhiều năm. Thủ tướng Rudd trước tình trạng người tỵ nạn ồ ạt vượt biển tìm vào nước Úc, ông vội vã chi thêm 50 triệu Úc kim cho Nam Dương để họ tân trang lại các trung tâm thanh lọc. Chính về việc này mà có dư luận cho là ông Rudd dùng Giải pháp Nam dương như là bản sao của Giải pháp Thái bình dương thời chính phủ John Howard. Dự tính của TT Rudd là giúp đỡ tài chính cho Nam Dương trong việc  ngăn chặn các người tầm trú ngay trên xứ sở họ. Nhưng người Nam Dương đang đóng vai trò bàng quang, họ không thiết tha gì trong việc giúp nước Úc đối với người tầm trú, thậm chí có người còn nói là Nam Dương xử dụng người tầm trú như là lá bài tẩy, dùng để thấu cáy nước Úc khi họ có cơ hội. Có người còn cực đoan hơn khi khẳng định là Nam Dương đang cho Úc một bài học về vụ Balibo mà Úc đang muốn khơi lại!

Đó là việc quan hệ với láng giềng lớn nằm về phía Ấn Độ Dương. Láng giềng nhỏ hơn là Fiji với dân số chưa tới 1 triệu, nằm về phía tây nam Thái Bình Dương, cũng đang là một vấn đề đang gây khó khăn trên phương diện ngoại giao. Năm 2006, Đô đốc Bainimarama làm cuộc đảo chánh lật đổ chánh quyền dân cử khiến cho Úc và Tân Tây Lan lên tiếng phản đối cũng như làm áp lực để gạt Fiji ra khỏi khối Commonwealth. Từ đó quan hệ của hai bên trở thành “đồng sàng dị mộng”. Sự việc không quyết liệt cho lắm vì dù sao nền kinh tế Fiji vẫn còn lệ thuộc nhiều vào Úc,  nhất là tiền viện trợ hàng năm. Tháng 4 năm nay, khi Tối cao pháp viện Fiji công bố cuộc đảo chánh năm 2006 là vi hiến, thì Tổng thống Fiji, ông Iloilo, ra lệnh hủy bỏ hiến pháp, giải tán Tối cao pháp viện, và “bổ nhiệm” ông Bainimarama làm Thủ tướng, thì tình hình giữa Úc, Tân Tây Lan và Fiji trở nên căng thẳng hơn. Mới đây do việc chính quyền Úc không cấp visa cho các ông thẩm phán Fiji, chánh phủ Fiiji đã trả đủa bằng cách trục xuất đại sứ Úc và Tân Tây Lan về nước, và hôm sau Bộ trưởng ngoại giao, ông Stephen Smith cũng “mời” đại sứ của Fiji đi về.

Xem ra, năm hết tết gần mà những diễn biến gần đây không mấy thuận lợi cho chánh phủ Lao động, và riêng cho ông Rudd. Nhiều người cho rằng ông Rudd có cá tính mạnh mẽ và hơi tự tin nên mọi việc của chính phủ đều có ông nhúng tay vào, và điều này khiến ông bị mắc kẹt, khiến ông phải “câu giờ” để tìm kiếm giải pháp đối phó. Các hãng truyền thông gần đây đã mở nhiều cuộc thăm dò cho thấy ông Rudd đang xuống điểm, tuy chưa tụt dưới mức an toàn. Chẳng những vậy, hôm cuối tuần qua trong cuộc phỏng vấn của báo The Herald Sun, cựu TT John Howard đã tặng cho ông Rudd cái danh hiệu “ông thủ tướng vô tích sự” (Do-nothing Prime minister) và còn cho rằng ông Rudd chỉ có nước giỏi là móc tiền công quỹ ra xài.

Võ Đông Y