Trẻ em lợi dụng sự bất đồng của cha mẹ thế nào?

"Hỏi bố đi" hay "Đi mà hỏi mẹ" là hai câu nói quen thuộc trong nhiều gia đình. Đối với những đứa trẻ, đây không đơn thuần là câu trả lời, mà là một cơ hội chiến thuật. Trẻ nhanh chóng nhận ra ai dễ nói "có" hơn, ai hay nhượng bộ và ai sẽ đổi ý nếu bị nài nỉ đủ lâu. Một đứa trẻ xin mẹ đi chơi bị từ chối, nhưng 5 phút sau có thể lại nhận được cái gật đầu từ bố.

Nuôi dạy con có bất đồng là bình thường. Bố có thể khắt khe về thời gian dùng điện thoại, mẹ lại thấy thêm một tiếng không sao. Bố yêu cầu con ở tuổi mới lớn về nhà trước 19h, mẹ lại muốn cho con thêm tự do. Sự khác biệt này vốn lành mạnh, giúp trẻ hiểu người lớn có thể suy nghĩ khác nhau nhưng vẫn tôn trọng nhau.

Tuy nhiên, rắc rối nảy sinh khi mâu thuẫn biến thành cuộc cạnh tranh, đẩy một người vào vai "dễ tính", người kia thành khắt khe vô lý.

Trẻ em nhạy bén hơn cha mẹ tưởng. Chúng quan sát sự ngập ngừng, ánh mắt trao đổi giữa hai người và biết rõ lời từ chối của ai có thể thương lượng. Khi nắm được quy luật, trẻ bắt đầu luân chuyển giữa hai người để đạt mục đích bằng những lý lẽ như: "Mẹ bảo không, nhưng bố cho phép con mà".

Theo thời gian, đứa trẻ trở thành người đưa tin, thậm chí là trọng tài phân xử. Việc cha mẹ tranh cãi, bác bỏ quyết định của nhau trước mặt con dễ hình thành nhận thức sai lệch: các quy tắc có thể thay đổi tùy thuộc vào việc ai đang có mặt.

Hậu quả không chỉ dừng ở tính kỷ luật. Phân tích gộp năm 2026 trên tạp chí Human Communication Research, dựa trên 49 nghiên cứu với hơn 23.300 người tại 10 quốc gia, cho thấy mâu thuẫn giữa cha mẹ khiến trẻ cảm thấy bị "mắc kẹt". Gia đình thiếu thống nhất vô tình đẩy trẻ vào vai trò trọng tài, khiến chúng lợi dụng sự bất đồng của người lớn để đạt mục đích.

Trẻ con thường rất nhanh nhạy biết được ai dễ tính hơn để xin xỏ được điều mình muốn. Ảnh: Hindustan Times

Làm gì khi cha mẹ thực sự bất đồng quan điểm?

Đầu tiên, cha mẹ cần ngừng dùng con làm người trung gian. Nếu một người đã nói "không", sự phản đối của người kia nên được trao đổi riêng. Câu nói: "Bố mẹ sẽ bàn lại rồi trả lời con sau" có sức mạnh dập tắt nỗ lực thương lượng của trẻ ngay từ đầu.

Tiếp theo, hãy bóc tách nguyên nhân sâu xa thay vì chỉ tranh luận "đồng ý hay không". Việc cấm con 15 tuổi đi tiệc đôi khi xuất phát từ nỗi lo an toàn (Tiệc tổ chức ở đâu? Ai tham gia? Con đi về bằng gì?), chứ không hẳn do sự áp đặt. Khi làm rõ được gốc rễ vấn đề, cha mẹ sẽ dễ dàng đi đến một giới hạn nhất quán.

Tầm quan trọng của sự nhất quán này được chứng minh qua phân tích năm 2022 trên International Journal of Environmental Research and Public Health. Dựa trên 93 nghiên cứu với hơn 41.000 người tham gia, các nhà khoa học kết luận sự phối hợp tốt giữa cha mẹ giúp trẻ giảm thiểu các rắc rối về hành vi và cảm xúc. Ngược lại, việc cạnh tranh và kéo con vào mâu thuẫn là yếu tố dự báo hàng đầu dẫn đến các vấn đề tâm lý ở trẻ.

Cuối cùng, nếu quyết định thay đổi, cha mẹ hãy thẳng thắn giải thích. Việc nói với con: "Ban đầu bố từ chối, nhưng sau khi bàn với mẹ và hiểu rõ tình hình, bố đã thay đổi quyết định" là một bài học thực tế cho trẻ. Trẻ sẽ hiểu rằng việc thay đổi quan điểm khi có thêm thông tin là sự trưởng thành, không phải biểu hiện của sự thiếu kiên định. Việc đảm bảo trẻ luôn nhìn thấy sự đồng lòng của phụ huynh là yếu tố then chốt, ngăn con lợi dụng khoảng trống để phá vỡ các quy tắc chung của gia đình.