Tình cảnh ăn rau dại cầm hơi ở thành phố tiền tuyến Nga - Ukraine

"Lại thêm hai dân thường nữa thiệt mạng đêm qua", BBC ngày 24/9 dẫn lời Halia, cư dân thành phố Oleshky nằm ở tả ngạn sông Dnipro, cách thành phố Kherson của Ukraine khoảng 4 km, nói trước khi đường truyền điện thoại bị ngắt.

Hàng nghìn dân thường như Halia đang mắc kẹt tại Oleshky, thành phố tiền tuyến ở khu vực hiện do Nga kiểm soát. Theo lời bà, nơi đây bị "pháo kích liên tục" gần như mỗi ngày và người dân đang rơi vào cảnh cạn kiệt cả thực phẩm lẫn nước uống.

Một góc thành phố Oleshky nhìn từ trên cao. Ảnh: BBC

Đêm 20/9, hai dân thường ở Oleshky thiệt mạng khi đang tìm cách chuyển lương thực vào thành phố. Halia sau đó xác nhận rằng đây là một cặp vợ chồng, những người bạn rất thân thiết của bà.

Bà cho hay họ thiệt mạng khi đang trên đường mang túi lương thực về nhà từ thị trấn Radensk lân cận, cách Oleshky khoảng 23 km, nhưng không thể kịp trở về trước giờ giới nghiêm do lực lượng Nga đưa ra và bị máy bay không người lái (drone) tấn công.

Halia không muốn tiết lộ danh tính cặp vợ chồng vì sợ bị lộ tung tích. Tên bà cũng đã được thay đổi để bảo đảm an toàn.

Đây là một trong rất nhiều câu chuyện mà BBC ghi nhận được từ những người dân tại Oleshky những ngày qua. Thành phố này từng là nơi sinh sống của 24.000 người, trước khi xung đột nổ ra và Nga giành quyền kiểm soát Oleshky hồi đầu năm 2022.

Hàng nghìn người ở đây từng mất nhà cửa sau sự cố vỡ đập Nova Kakhovka vào năm 2023, khiến nước lũ dâng cao đến tận mái nhà. Ukraine và NATO cáo buộc Nga đánh sập đập, trong khi Moskva đổ lỗi cho Kiev. Chính phủ Ukraine ước tính hiện chỉ còn khoảng 6.000 người bám trụ tại thành phố và các vùng phụ cận, trong đó có 200 trẻ em. 

Người dân địa phương cho biết trẻ em còn kẹt lại Oleshky đều bị suy dinh dưỡng, không được đi học và chăm sóc y tế đầy đủ. Nhiều người dân cũng xác nhận rằng cả khu vực chỉ còn duy nhất một bệnh viện hoạt động cầm chừng, mở cửa vài ngày mỗi tuần để thực hiện các ca phẫu thuật tháo khớp cấp cứu.

Ukraine cho hay đã nỗ lực tiếp tế cho khu vực suốt nhiều tháng qua nhưng bất thành.

Hồi đầu tuần, Điện Kremlin thừa nhận Oleshky đang đối mặt "tình trạng khủng hoảng" cùng "những khó khăn về nguồn cung thực phẩm và thuốc men", song thêm rằng "quân đội Nga vẫn nỗ lực tìm cách giải quyết vấn đề".

Nồi rau dại và 'thìa rưỡi cháo kê'

Ngay trong lòng Oleshky, Halia đối mặt cuộc chiến sinh tồn mỗi ngày. "Thành phố không còn thức ăn nữa", bà nói, thêm rằng đợt viện trợ thực phẩm gần đây nhất là từ cuối tháng 5.

"Tôi chỉ ăn một bữa mỗi ngày vào buổi tối", bà kể. "Tôi tự làm ít bánh mỳ, thỉnh thoảng ăn kèm quả cà chua hoặc chút mật ong, rồi uống tách trà. Chỉ vậy thôi".

Nhiều người thậm chí đã phải chuyển sang nấu rau dại trong vườn khi nguồn rau củ tự trồng từ đợt hè đã cạn kiệt. Loại rau dại nào ăn được và cách luộc chúng ra sao đã trở thành đề tài bàn luận trên các hội nhóm Telegram địa phương, bên cạnh những lời nhắn tìm mua, trao đổi hay nhường lại từng miếng ăn cho nhau. 

Không còn cửa hàng nào hoạt động ở Oleshky, khiến người dân không thể mua quần áo hay đồ vệ sinh cá nhân. Thành phố đã mất toàn bộ điện, gas và nước kể từ khi đập Kakhovka vỡ ba năm trước.

Từng có những người mạo hiểm liều mình đi bộ qua những con đường đầy mìn để ra khỏi thành phố tìm nhu yếu phẩm, nhưng hiện không còn ai dám làm vậy nữa.

Theo Halyna, một cư dân địa phương, rất nhiều người ở Oleshky đã bị thương do đạp phải mìn, nhưng họ không thể trông chờ vào trợ giúp y tế.

"Nếu bị nổ đứt chân, coi như cầm chắc cái chết. Bệnh viện có bác sĩ phẫu thuật nhưng lại không có bác sĩ gây mê và hoàn toàn thiếu thuốc men", cô nói.

Halyna cho hay tình hình của các bệnh nhân nội trú cũng ngày một tồi tệ. "Mùa đông năm ngoái, họ vẫn còn được chia chút súp và hai miếng bánh bột nướng", cô nói. "Nhưng bữa ăn bây giờ chỉ còn vỏn vẹn một thìa rưỡi cháo kê nấu suông với nước và tách trà nguội ngắt".

"Thành thật mà nói, đến giờ tôi cũng chưa có gì vào bụng", Halyna than vãn. "Bữa ăn tươm tất nhất hôm nay của tôi chỉ là chiếc bánh tráng bằng bột nhào với nước, may mà vẫn còn một ít. Tôi phết chút mứt táo lên rồi pha ly trà không đường. Mọi thứ chỉ có thế".

Bế tắc trong nỗ lực mở 'hành lang xanh'

Nỗ lực sơ tán khỏi Oleshky không chỉ khó khăn vì hiểm họa bom mìn. Nhiều người dân còn không có cả hộ chiếu Nga lẫn Ukraine. Thêm vào đó, họ cũng không còn tiền mặt.

"Giải pháp duy nhất lúc này là phải mở một 'hành lang xanh' để sơ tán người dân", Tetiana Hasanenko, người đứng đầu chính quyền quân sự thành phố Oleshky thuộc Ukraine, nhấn mạnh.

Các cuộc đàm phán về việc sơ tán dân thường khỏi Oleshky đã diễn ra liên tục từ mùa xuân năm ngoái. Lúc bấy giờ, theo sáng kiến của Ủy viên Nhân quyền Quốc hội Ukraine Dmytro Lubinets, chính quyền thành phố đã lập danh sách những người có nguyện vọng rời khỏi khu vực.

"Có 358 người cần được sơ tán khẩn cấp", ông viết trên mạng xã hội. "Đây mới chỉ là những trường hợp chúng tôi liên lạc được. Cần cứu lấy những con người này, bởi Oleshky đã biến thành một 'cái bẫy tử thần'". 

Theo ông, Kiev và Moskva từng đạt được thỏa thuận sơ bộ, theo đó phía quân đội Ukraine đảm bảo lệnh ngừng bắn, còn Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế hỗ trợ quá trình sơ tán. Tuy nhiên, Lubinets cho biết Nga vẫn chưa xác nhận sẵn sàng triển khai kế hoạch trên. Điện Kremlin chưa bình luận về thông tin này.

Trong lúc đó, người dân Oleshky đã hoàn toàn tuyệt vọng, Hasanenko cho hay. "Họ từng hy vọng việc sơ tán sẽ được triển khai. Nhưng giờ thì sao? Tôi không thể trao cho họ dù chỉ một tia hy vọng", bà nói.