'Thiên tài' Toán học bỏ tu hành, livestream kiếm sống

Khi hai nhà Toán học Trung Quốc Wang Hong và Deng Yu giành Giải Fields 2026, cái tên Liu Zhiyu một lần nữa được nhắc đến. Nhiều năm trôi qua, công chúng vẫn tò mò: Liệu Liu Zhiyu có hối hận vì đã rẽ khỏi con đường toán học?

Liu Zhiyu, 38 tuổi, trong phòng livestream ở Bắc Kinh, tháng 8/2026. Ảnh: Paper

Hào quang và ngã rẽ xuất gia

Năm 2006 là thời điểm rực rỡ nhất của Liu Zhiyu. Anh giành huy chương vàng với điểm tuyệt đối tại Olympic Toán học quốc tế lần thứ 47, đứng số một Trung Quốc và lọt top 3 thế giới. Deng Yu khi đó xếp thứ 6.

Học toán từ lớp 4, lên cấp ba anh được tuyển vào lớp thực nghiệm khoa học của ngôi trường tốt nhất Vũ Hán. Năm lớp 12, anh được tuyển thẳng vào Đại học Bắc Kinh. Mọi hào quang đổ dồn về phía "thiên tài toán học".

Nhưng những rắc rối bắt đầu xuất hiện. Trong thời gian luyện thi, anh mắc bệnh mắt nghiêm trọng. Những bài toán liên tục nảy số trong đầu, đến mức nhìn một cái cây, phản xạ đầu tiên của anh là nghĩ đến phương trình toán học. Mất ngủ, lo âu và trầm cảm kéo dài khiến anh cạn kiệt hứng thú với học hành.

Đến năm cuối đại học, anh vẫn là sinh viên xuất sắc, đứng thứ tư toàn khóa và giành học bổng tiến sĩ toàn phần tại MIT (Mỹ). Tuy nhiên, ngày cha mẹ tiễn lên đường du học, Liu lại bay thẳng đến chùa Long Tuyền ở Bắc Kinh để xin xuất gia, lấy pháp danh Xianyu. Bất chấp gia đình khuyên nhủ, anh không lay chuyển.

Thiền môn cũng không giữ chân Liu Zhiyu. 8 năm sau, anh xuống núi, lập một nền tảng tư vấn tâm lý. Đến năm 2022, anh chính thức hoàn tục, bước vào chặng đường khởi nghiệp.

Liu Zhiyu (ngoài cùng, trái) và Deng Yu (thứ ba từ trái sang), người giành giải Fields 2026. Ảnh: Paper

Mưu sinh trong phòng 30 m2

Ở tuổi 38, Liu trở thành blogger video ngắn, livestream bán khóa học và vận hành công ty riêng. Phòng làm việc của anh chưa đầy 30 m2. Mỗi ngày, anh làm việc từ 9h đến 21h. Có thời điểm, anh phải uống vội ly trà sữa để duy trì sức lực dù đang cai đường.

"Khởi nghiệp thì không thể giảm", anh nói. "Internet là môi trường cạnh tranh khốc liệt, nếu không tiến về phía trước, bạn sẽ đi xuống".

Điều trớ trêu là người từng rời cuộc đua học thuật để tìm bến đỗ bình yên, giờ phải đối mặt với cuộc đua kiếm tiền. Năm 2022, khi gia nhập một công ty tâm lý, anh được trả khoảng 4.200 USD mỗi tháng nhưng chủ động xin giảm xuống 2.800 USD để nuôi đội ngũ. Do thiếu kinh nghiệm hạch toán, bộ phận thua lỗ, buộc anh tách ra làm riêng.

Có thời gian, hai vợ chồng phải sống trong căn phòng nhỏ kiêm studio, còn bố mẹ vợ thuê căn kế bên. Những buổi livestream đầu tiên được thực hiện ngay trên giường của bố mẹ vợ, với phông nền và bàn làm việc kê tạm.

Thuở trước, Liu từng nghĩ một người chỉ cần đủ ăn, mỗi tháng vài trăm USD là sống được, "cùng lắm ngủ gầm cầu". Nhưng suy nghĩ ấy thay đổi khi lập gia đình. "Gia đình cần ăn uống, mua rau, nuôi con. Những thứ đó đều cần tiền", anh chia sẻ.

Sau ba năm, công ty mới bắt đầu hòa vốn. Gia đình chuyển sang thuê một căn hộ hai phòng ngủ, nhường nhà cũ làm studio. Tiền trở thành một trong ba điều khiến Liu trăn trở, bên cạnh việc tu tập và gìn giữ các mối quan hệ.

Liu Zhiyu dẫn con trai đi dạo trong công viên gần nhà, tháng 8/2026. Ảnh: Paper

Học làm chồng, làm cha

Từng tuyên bố không kết hôn, duyên phận lại đưa anh gặp người phụ nữ khiến "trái tim loạn nhịp" vào năm 2022. Họ kết hôn và đón con trai đầu lòng năm 2024.

Tuy nhiên, làm chồng, làm cha và điều hành công ty không hề dễ dàng với người vốn thiếu kỹ năng giao tiếp. Anh từng vụng về tặng vợ chiếc váy lỗi mốt, hay làm tổn thương một người bạn khi từ chối hợp tác quá phũ phàng: "Bạn xuất sắc nhưng chúng tôi không thực sự cần bạn".

Nhận ra khiếm khuyết, Liu đổi tên tài khoản WeChat của mình thành "Cẩn ngôn thận hành" (Nói năng, hành động cẩn trọng). Dưới sự hướng dẫn của vợ, anh tinh tế hơn khi tặng quà và cẩn trọng đến mức nhờ cô duyệt từng tin nhắn quan trọng. Đứng trước xích mích mẹ chồng - nàng dâu, cựu thần đồng chật vật vận dụng triết lý Phật pháp để giúp hai bên cân bằng. Khoảnh khắc bế con trai trên tay càng khiến anh thấu hiểu trách nhiệm của một người cha.

Liu cho biết xã hội thường phóng đại thiếu sót và gắn mác khuôn mẫu cho các thiên tài. Gạt bỏ những định kiến đó, ở tuổi 38, anh tự nhận mình vẫn giống như một đứa trẻ, đang tò mò và nỗ lực học cách thích nghi với thế giới trần tục.