Thế khó của Ai Cập khi Houthi gia tăng kiểm soát biển Đỏ

Sau chiến dịch tiến công chớp nhoáng tuần trước, lực lượng Houthi ở Yemen đã đẩy lui quân chính phủ và kiểm soát toàn bộ bờ biển phía tây. Nhóm vũ trang còn chiếm các đảo chiến lược Perim, Greater Hanish và Lesser Hanish, siết kiểm soát với eo biển Bab el-Mandeb, cửa ngõ phía nam biển Đỏ.

Yahya Saree, người phát ngôn Houthi, khẳng định hoạt động hàng hải qua vùng biển này vẫn an toàn đối với mọi công ty, ngoại trừ tàu của Arab Saudi. Nhóm tuyên bố "cấm vận hàng hải đối với Arab Saudi dựa trên nguyên tắc ăn miếng trả miếng" tại biển Đỏ từ cuối tháng 7 và đã tấn công một số tàu chở dầu của Riyadh.

Dù mục tiêu Houthi nhắm đến là Arab Saudi, các động thái quân sự của nhóm cũng đe dọa Ai Cập. Tàu thuyền từ châu Âu sang châu Á thường di chuyển qua kênh đào Suez, biển Đỏ, rồi qua Bab el-Mandeb để ra biển Arab. Khi lưu lượng qua tuyến này giảm, Ai Cập cũng sẽ mất nguồn thu qua kênh đào Suez.

"Houthi có thể làm gián đoạn hoặc gây ảnh hưởng đáng kể đến tuyến hàng hải kết nối hai châu lục này", Stephan Roll, chuyên gia về châu Phi và Trung Đông của Viện Chính trị và An ninh Quốc tế Đức, nói với DW. "Nhưng trước hết, chúng ta cần chờ xem hoạt động qua kênh Suez sẽ bị ảnh hưởng thế nào".

Vị trí eo biển Bab El-Mandeb và kênh Suez. Đồ họa: CNN

Những biến động này xuất hiện vào thời điểm không mấy thuận lợi với Ai Cập. Kinh tế nước này phụ thuộc đáng kể vào nguồn thu ngoại tệ từ kênh Suez. Cơ quan Quản lý Kênh đào Suez (SCA) cho biết Cairo đã mất gần 7 tỷ USD, tương đương 60% tổng nguồn thu từ kênh đào, trong năm 2023-2024.

Đây là giai đoạn Houthi tập kích tàu hàng qua biển Đỏ để thể hiện sự ủng hộ cho người dân Palestine, khi Israel tấn công lực lượng Hamas ở Gaza. Rủi ro chiến sự khi đó khiến các hãng vận tải chọn vòng qua Mũi Hảo vọng ở cực nam châu Phi, chấp nhận hành trình dài hơn.

Tháng 5/2025, Mỹ đạt thỏa thuận ngừng bắn với Houthi và nhóm cũng dừng tấn công tàu tại biển Đỏ. Tình hình gần đây đã có dấu hiệu cải thiện, các công ty vận tải biển đã quay trở lại sử dụng tuyến biển Đỏ. SCA cho biết doanh thu trong năm tài chính 2025-2026 tăng 23% lên 4,67 tỷ USD.

"So với năm 2023, tình hình chắc chắn vẫn đáng lo ngại", ông Roll nói. "Nhưng nếu so với vài tháng trước, tình hình không hoàn toàn tiêu cực".

Theo Reuters, ngày 12/9 có 24 tàu đi qua eo biển này, trong khi con số ngày 13/9 là 27 tàu, tương đương trung bình 10 ngày. Điều này cho thấy Houthi lúc này muốn thể hiện rõ rằng mục tiêu của họ không phải là chặn hoàn toàn hoạt động hàng hải.

Nhưng những động thái tiếp theo của Houthi có thể làm thay đổi tình hình. Khác với năm 2023, Houthi giờ đây đã kiểm soát hoàn toàn eo biển Bab el-Mandeb và khu vực đất liền gần đó.

Cựu trợ lý ngoại trưởng Ai Cập Mohamed Hegazy cho rằng việc Houthi tiến vào thành phố ven biển Dhubab và đảo Perim đã tạo ra thay đổi đáng kể trong môi trường an ninh ở biển Đỏ. Theo ông, những vị trí này có thể giúp Houthi gia tăng đòn bẩy đối với hoạt động hàng hải mà không cần chính thức đóng cửa eo biển.

Abdel Nasser El Mamlouh, phụ trách truyền thông quân sự của lực lượng chính phủ Yemen, chung quan điểm. Ông cảnh báo Houthi giờ đây không phải dùng đến vũ khí tầm xa để đe dọa tàu thuyền, mà chỉ cần rải thủy lôi ở eo biển.

Với Cairo, mối lo không chỉ đến từ các động thái của Houthi mà còn là nguy cơ xung đột Yemen bị cuốn vào vòng leo thang rộng hơn ở Trung Đông. Biển Đỏ nằm giữa nhiều điểm nóng, trong khi ở phía đông, eo biển Hormuz cũng đang chịu sức ép từ chiến sự Mỹ - Iran.

Ai Cập đã thành lập nhóm xử lý khủng hoảng để theo dõi tình hình quanh Bab el-Mandeb. Cairo cũng kích hoạt kênh liên lạc hiện có với Houthi để nắm tình hình thực địa và làm rõ mục tiêu của những bước tiến quân sự mới. The New Arab dẫn nguồn tin nói Ai Cập muốn xác định liệu đây chỉ là động thái nhằm gây sức ép lên Arab Saudi hay dấu hiệu của một đợt leo thang lớn hơn trong khu vực.

Ai Cập còn liên lạc với Mỹ, Arab Saudi và Iran nhằm tìm cách kiềm chế tình hình, ngăn xung đột tại Yemen trở thành mối đe dọa lâu dài đối với an ninh hàng hải ở biển Đỏ. Cách ứng phó này cho thấy Cairo ưu tiên các biện pháp ngoại giao thay vì can thiệp trực tiếp vào vấn đề Yemen. 

Lựa chọn thiên về ngoại giao cũng phản ánh giới hạn của Ai Cập trong khả năng hỗ trợ Arab Saudi đối phó Houthi.

"Ai Cập vẫn là thành viên chính thức trong liên minh quân sự do Arab Saudi dẫn đầu chống Houthi, nhưng sự tham gia của Cairo chủ yếu mang tính biểu tượng", Steffen Kruger, đứng đầu văn phòng Quỹ Konrad-Adenauer-Stiftung tại Cairo, nói, thêm rằng các lựa chọn quân sự của Ai Cập lúc này "rất hạn chế".

Cairo từng đưa quân tới Yemen trong những năm 1960 để hỗ trợ phe cộng hòa trong cuộc nội chiến tại nước này. Chiến dịch kéo dài nhiều năm và khiến Ai Cập chịu tổn thất đáng kể.

Theo ông Roll, Cairo giờ đây về cơ bản phải tìm cách "xử lý một tình huống bất lợi theo hướng tích cực hơn" và hướng tới một thỏa thuận phù hợp với Houthi.

"Ưu tiên lúc này nên là đảm bảo tự do đi lại và không để Bab el-Mandeb trở thành điểm nóng xung đột, đe dọa cả an ninh khu vực lẫn kinh tế toàn cầu", cựu trợ lý Hegazy nói.