Nước sông Rhine cạn gây thêm trở ngại cho kinh tế Đức

Là một trong những con sông lớn, dài và quan trọng nhất tại Đức cũng như châu Âu, sông Rhine đang trải qua nhiều tuần hạn hán lịch sử. Thông thường, các đợt mực nước thấp trên dòng sông này xảy ra từ tháng 9 đến tháng 11 hàng năm.

Tại Kaub - một trong những đoạn nông nhất của con sông, mực nước vào trưa ngày 10/8 chỉ khoảng 16 cm, theo Cơ quan Quản lý Đường thủy và Vận tải Liên bang Đức (WSV). Đây là mức thấp kỷ lục kể từ khi bắt đầu đo đạc vào năm 1880. Mức thấp nhất từng ghi nhận là 25cm vào tháng 10/2018.

Trong ngành đường thủy, mực nước 40 cm ở Kaub được xem là ngưỡng thấp nhất để các tàu thương mại tiêu chuẩn có thể hoạt động, dù luồng tàu thực tế trên sông sẽ sâu hơn khoảng một mét so với mực nước đo tại điểm này.

Ngoài Kaub, mực nước tại các khu vực quanh Cologne, Düsseldorf, Duisburg-Ruhrort và Emmerich cũng đang xuống mức thấp lịch sử. Jens Schwanen, Giám đốc điều hành Hiệp hội Vận tải Đường thủy Nội địa Đức (BDB), bày tỏ lo ngại.

"Vận tải thương mại không thể vận chuyển hàng hóa trong khu vực ở mực nước thấp như vậy. Điều tương tự cũng xảy ra với các chuyến đi trong ngày và vận tải du lịch", ông nói. Hàng hóa đi trên sông Rhine chủ yếu là hàng rời như quặng sắt, than đá, cát và các sản phẩm dầu mỏ.

Dài 1.320 km, lưu vực rộng 224.000 km2, sông Rhein bắt nguồn từ dãy Alps ở Thụy Sĩ, chủ yếu chảy qua Đức (hơn 860 km) rồi vào Hà Lan và đổ ra Bắc Hải. Năm nay, mực nước sông xuống thấp kỷ lục ngay vào thời điểm khó khăn đối với kinh tế Đức, vốn đang vật lộn với tăng trưởng yếu, chi phí năng lượng cao và năng lực cạnh tranh công nghiệp suy giảm.

Theo ngân hàng đầu tư ING (Hà Lan), riêng sông Rhine chiếm tỷ trọng 6% trong tổng khối lượng vận tải hàng hóa cả nước. Nhưng vấn đề không đơn thuần là sản lượng vận tải. Các nhà máy đã được xây dựng dọc dòng sông từ thế kỷ XIX để tận dụng vận tải bằng sà lan và nguồn nước phục vụ sản xuất.

Hạ tầng này vẫn tồn tại đến ngày nay. Hành lang sông Rhine còn kết nối trực tiếp khu vực cảng biển Rotterdam (Hà Lan) với 3 cụm công nghiệp lớn nhất của Đức, gồm ngành thép Rhine-Ruhr, khu vực Rhine-Main và tổ hợp hóa chất Ludwigshafen.

"Vì vậy, khi mực nước Rhine xuống thấp, tác động không chỉ dừng ở chuỗi cung ứng mà đánh thẳng vào trung tâm của nền công nghiệp Đức", ông Carsten Brzeski, Trưởng bộ phận Kinh tế vĩ mô toàn cầu của ING Research, nhận định.

Một nghiên cứu của Viện Kinh tế Thế giới Kiel năm 2020 cho thấy mực nước thấp trên sông Rhine, đặc biệt trong đợt hạn hán năm 2018, đã tác động đến kinh tế Đức thông qua cả vận tải lẫn sản xuất.

Cụ thể, một tháng mực nước thấp khiến khối lượng vận tải đường thủy nội địa giảm 25% và sản lượng công nghiệp sụt khoảng 1%. Tính chung, đợt hạn hán năm 2018 đã khiến tăng trưởng GDP Đức giảm khoảng 0,3 điểm phần trăm.

"Với một nền kinh tế gần như không tăng trưởng hai năm qua, ngay cả mức giảm công nghiệp tạm thời 1% cũng có thể gây thiệt hại đáng kể", hãng thông tấn DW bình luận về tình hình năm nay.

Ông Carsten Brzeski lo ngại tác động kinh tế lần này còn có thể lớn hơn. Bởi mực nước thấp vào đầu tháng 8 là hiện tượng chưa từng ghi nhận và nằm ngoài phạm vi dữ liệu được nghiên cứu của Kiel. Một số chuyên gia khác dự báo thiệt hại sản lượng công nghiệp quý III có thể lên đến 1-2 tỷ euro. Trong đó, các ngành thép, hóa chất và năng lượng sẽ chịu tác động hàng đầu.

Đầu tháng 8, Viện Kinh tế Đức (IW) dự báo mực nước thấp có thể khiến GDP nước này giảm 0,4%, cơ bản xóa sạch mức tăng trưởng kinh tế 0,5% được kỳ vọng năm nay. "Một đợt gián đoạn kéo dài đối với khả năng lưu thông trên sông Rhine có thể bóp nghẹt hoàn toàn mầm tăng trưởng nhỏ bé mà chúng ta đang có", nhà kinh tế Thilo Schäfer của IW, nhận định.

Lâu đài Pfalzgrafenstein trên một hòn đảo giữa sông Rhine đã khô cạn ở Kaub, Đức ngày 14/8. Ảnh: AFP

Theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của EU, Tây Âu vừa trải qua tháng 6 và 7 nóng nhất từng được ghi nhận, trong khi lượng mưa ít bất thường khiến mực nước trên các sông Rhine, Danube và Seine xuống thấp hơn nhiều so với mức trung bình. Cuộc khủng hoảng hiện nay đánh dấu đợt mực nước thấp nghiêm trọng thứ ba trong vòng 8 năm, sau các đợt vào 2018 và 2022.

Trong những tháng mùa hè khô hạn, sông Rhine được bổ sung nước nhờ tuyết và sông băng tan ở dãy Alps. Nhưng ngày nay, các sông băng thu hẹp và lượng tuyết phủ suy giảm khiến nguồn cung nước này yếu dần.

Ông Carsten Brzeski cho rằng trừ khi chính phủ Đức tìm được một cách đáng tin cậy để "gọi mưa", đầu tàu kinh tế châu Âu nên chuẩn bị cho kịch bản tương tự năm 2018, với tăng trưởng GDP bị giảm ít nhất 0,3 điểm phần trăm. Đây sẽ là trở ngại đáng kể trong bối cảnh kinh tế Đức đã tăng trưởng ba quý liên tiếp.

"Nước sông thấp là một cú giáng vào đà phục hồi, nhưng chưa đủ để làm dấy lên lo ngại về suy thoái", ông nhận định.