Liên minh Mỹ - Hàn Quốc - Nhật Bản

Chiến lược xoay trục sang châu Á-Thái Bình Dương của Mỹ đã bị Trung Quốc chi phối. Trong năm 2013, Mỹ đã chuyển các nguồn lực kinh tế, ngoại giao và quân sự sang châu Á, tuy nhiên chính sách của Washington phần nào đã bị chệch hướng do các đồng minh bất đồng với nhau và thái độ quyết đoán ngày càng gia tăng từ Trung Quốc.

Đài Tiếng nói Hoa Kỳ (VOA) hôm 23-12 (giờ địa phương) nhận định hành động quyết đoán của Trung Quốc tại các khu vực tranh chấp đã phần nào làm ảnh hưởng đến lời kêu gọi tái cân bằng lực lượng của Mỹ tại châu Á cũng như công tác tăng cường quan hệ với các đồng minh tại Đông Á như Nhật và Hàn Quốc. Chuyến thăm Đông Bắc Á của Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden hồi tháng 12 cũng nhằm tập trung trấn an Nhật và Hàn Quốc về kế hoạch của Mỹ. Dù vậy, sự kiện Trung Quốc thiết lập vùng nhận dạng phòng không trên biển Hoa Đông đã chiếm phần lớn chương trình nghị sự của ông Joe Biden.

VOA điểm lại các sự kiện đáng lưu ý. Trong bài phát biểu tại ĐH Yonsei (Hàn Quốc), ông Joe Biden nói thay mặt Tổng thống Obama, Mỹ không công nhận vùng nhận dạng phòng không của Bắc Kinh và vùng này không có tác dụng với Mỹ.

Kế tiếp Nhật, Hàn Quốc và Mỹ đã điều động máy bay chiến đấu bay qua khu vực này mà không thông báo trước với Trung Quốc. Sau đó Hàn Quốc còn mở rộng vùng nhận dạng phòng không riêng của Hàn Quốc. Tuy nhiên, vì lý do an toàn, Mỹ đã kêu gọi các máy bay thương mại tuân thủ hướng dẫn mới của Bắc Kinh về trình kế hoạch bay và liên lạc vô tuyến với giới chức Trung Quốc. Hàn Quốc ban đầu từ chối đề nghị của Trung Quốc nhưng rồi cuối cùng cũng nối bước Mỹ tuân thủ quy định. Chỉ còn có Nhật kiên quyết từ chối.

Dù quan ngại về khả năng tính toán sai lầm trong khu vực, nhà phân tích Dan Pinkston lập luận rủi ro đối với máy bay trong vùng nhận dạng phòng không của Trung Quốc đã bị phóng đại.

Bên cạnh việc mở rộng quân sự, Trung Quốc gần đây đã giới thiệu tàu sân bay Liêu Ninh với hoạt động thử nghiệm và huấn luyện ở biển Đông. Tàu chiến Trung Quốc hộ tống tàu sân bay Liêu Ninh đã ngáng đường buộc tàu tuần dương Mỹ phải đổi hướng nhằm tránh va chạm. Trong khi Trung Quốc thể hiện thái độ quyết đoán như thế, các đồng minh của Mỹ thì sao? Thủ tướng Nhật Shinzo Abe đã cố gắng tìm kiếm một hội nghị cấp cao với Tổng thống Hàn Quốc Park Geun-hye nhưng tới nay cố gắng vẫn chưa được Seoul đáp ứng.

Trong tháng 12, Thủ tướng Shinzo Abe đã xúc tiến hội nghị cấp cao Nhật-ASEAN. Hội nghị tuy chỉ tập trung vào đầu tư nhưng đây cũng là một phần trong chiến lược của Thủ tướng Shinzo Abe nhằm kêu gọi hình thành một vòng cung tự do từ Nhật đến khu vực phía nam của Trung Quốc.

GS Park Hwee Rhak ở Đại học Kookmin (Hàn Quốc) nhận định trong tình hình hiện tại, với chỉ một liên minh Mỹ-Hàn hay liên minh Mỹ-Nhật thì rất khó giảm bớt mối đe dọa từ Trung Quốc. Ông cho rằng Mỹ phải nỗ lực tích cực hơn để tăng cường quan hệ Nhật-Hàn.

Nhà phân tích Dan Pinkston nhận định dù Trung Quốc tuyên bố muốn một thế giới đa cực nhưng Bắc Kinh vẫn thích đàm phán song phương nhằm tận dụng hiệu quả sức mạnh kinh tế và chính trị của Trung Quốc.

Do đó, ông hy vọng Mỹ, Hàn Quốc và Nhật cũng nên hình thành liên minh ba bên để cân bằng với Trung Quốc hoặc vây quanh Trung Quốc, đồng thời tìm kiếm một cơ chế tốt hơn thay vì trượt dài vào chiến tranh lạnh mới ở Đông Á.

Nhà phân tích Dan Pinkston nhận định Trung Quốc không có lợi gì khi can thiệp vào các máy bay bay qua vùng nhận dạng phòng không trên biển Hoa Đông của Trung Quốc. Ông cho rằng Trung Quốc có thể can thiệp hoặc có thể có hành động thù địch nhưng ông không tin Trung Quốc muốn leo thang tình hình vào thời điểm này.