Greenland 'biến nguy thành cơ' sau lời đe dọa của ông Trump

Tổng thống Donald Trump ngày 7/9 đăng một bức ảnh trên mạng xã hội Truth Social, trong đó Mỹ, Canada, Greenland, Iceland, Mexico và các đảo khu vực Caribe đều được phủ sắc cờ Mỹ.

Cùng ngày, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đến thăm Greenland và cam kết khoản đầu tư trị giá 200 triệu euro (khoảng 230 triệu USD) vào lĩnh vực khoáng sản, truyền thông vệ tinh và năng lượng tái tạo cho hòn đảo.

Các động thái này dường như cho thấy cuộc cạnh tranh giành ảnh hưởng giữa Mỹ và châu Âu đang diễn ra trên đảo Greenland và khu vực Bắc Cực.

Greenland là đảo lớn nhất thế giới, nằm gần Bắc Mỹ, giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương. Đây là lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, có dân số 57.000 người và diện tích khoảng 2,16 triệu km2.

Vị trí Greenland. Đồ họa: Britannica

Hòn đảo nằm trên tuyến đường ngắn nhất từ Bắc Mỹ tới châu Âu, khiến nó trở thành địa điểm chiến lược quan trọng với Washington. Nơi đây cũng sở hữu trữ lượng tài nguyên thiên nhiên phong phú, gồm dầu mỏ, khí đốt và đất hiếm, khiến tầm quan trọng chiến lược của hòn đảo càng gia tăng.

Sau khi trở lại Nhà Trắng năm 2025, Tổng thống Trump đã nhiều lần đe dọa kiểm soát hòn đảo chiến lược này.

Là lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, Greenland tự quản lý các vấn đề nội bộ. Hòn đảo rời Liên minh châu Âu (EU) năm 1985 sau một cuộc trưng cầu dân ý, nhưng vẫn duy trì quan hệ chặt chẽ với khối thông qua các thỏa thuận về nghề cá và hợp tác phát triển.

Phát biểu tại thành phố Nuuk cùng Thủ tướng Đan Mạch và Thủ hiến Greenland, bà von der Leyen cho biết tuyên bố chung vừa được ký kết khẳng định hòn đảo Bắc Cực này đã chọn châu Âu.

"Tôi cho rằng điều này phản ánh rõ lựa chọn của người dân Greenland trong việc tăng cường quan hệ với EU, phù hợp với các giá trị, quyền tự do và lợi ích của các bạn", bà nói.

Theo bà, tuyên bố này cũng cho thấy châu Âu đã lựa chọn hiện diện nhiều hơn và tham gia sâu hơn tại Greenland và Bắc Cực.

Các khoản đầu tư mới của EU bao gồm dự án nâng cấp vệ tinh và cải thiện hạ tầng Internet tại các vùng hẻo lánh trên hòn đảo thưa dân này, cùng hai dự án khai khoáng nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu thô quan trọng.

Kiểm soát nguồn khoáng sản này là một trong những mục tiêu mà ông Trump nhắm tới khi tuyên bố muốn sáp nhập Greenland vào lãnh thổ Mỹ, kể cả bằng biện pháp quân sự. Dù bị chấn động trước những lời đe dọa đó, Greenland đã khéo léo tận dụng chính áp lực này để thu hút những cam kết có lợi từ các đồng minh châu Âu.

Từ trái qua phải: Thủ hiến Greenland Jens -Frederik Nielsen, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tại Nuuk ngày 7/9. Ảnh: AP

Năm ngoái, Đan Mạch thông báo bổ sung hơn 6,5 tỷ USD ngân sách quân sự để tăng cường an ninh tại Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương, bao gồm cả Greenland. Copenhagen cũng rót thêm 250 triệu USD cho giai đoạn đến năm 2029 nhằm hỗ trợ hạ tầng, y tế và tăng trưởng kinh tế của hòn đảo.

Ngoài thông báo ngày 7/9, EU cũng đã đề xuất tăng hơn gấp đôi ngân sách dài hạn dành cho Greenland, lên mức 530 triệu euro trong giai đoạn 2028-2034.

Giới chính trị gia Greenland cũng tận dụng mối lo ngại về sự can thiệp của Mỹ để thúc đẩy châu Âu đẩy nhanh tiến độ đầu tư vào các dự án khai thác khoáng sản tại đây.

"Nếu các vị không sớm đưa ra đề nghị, những bên khác sẽ làm điều đó. Chúng tôi cảm nhận rõ mọi thứ đang thay đổi", Mute Egede, quan chức ngoại giao của đảo Greenland, nói với các nghị sĩ châu Âu tuần trước.

Nỗ lực thắt chặt quan hệ với Greenland của EU diễn ra sau khi Iceland, một quốc gia Bắc Cực, tuần trước từ chối khởi động lại các cuộc đàm phán gia nhập liên minh. Động thái của Iceland đã giáng đòn vào tham vọng biến khối này thành đối trọng địa chính trị chống lại sức ép của ông Trump.

200 triệu euro không thể mua nổi Greenland, nhưng khoản đầu tư này đảm bảo châu Âu sẽ hiện diện khi Greenland quyết định ai là bên sẽ được trao quyền khai thác mỏ, cung cấp năng lượng cho các thị trấn, truyền tải dữ liệu và đồng hành cùng hòn đảo, theo Open Magazine.

"Ủy ban châu Âu gọi đây là hợp tác phát triển. Nhưng thực chất, đó còn là bước đi định vị chiến lược", các bình luận viên của tạp chí này nhận định.

Người Greenland tập trung biểu tình bên ngoài trụ sở mới của lãnh sự quán Mỹ tại thủ phủ Nuuk hôm 21/5. Ảnh: AFP

Trong khi châu Âu tăng đầu tư vào Greenland, Mỹ vẫn chưa thực sự rót tiền hay đưa ra các cam kết cụ thể cho hòn đảo. Ông Trump đã nhiều lần đề nghị mua lại hòn đảo, nhưng chưa bao giờ đưa ra mức giá cụ thể hay các thỏa thuận rõ ràng.

Cách tiếp cận của ông Trump với Greenland bị người dân địa phương chế giễu. Hầu hết dân đảo đều phớt lờ đặc phái viên do ông cử đến thăm, trong đó có Thống đốc Louisiana Jeff Landry đến Nuuk hồi tháng 5.

Thậm chí, chính những đe dọa từ ông Trump đã vô tình đẩy chính quyền Greenland xích lại gần Brussels hơn, theo Sune Engel Rasmussen, nhà bình luận của WSJ.

"Điều đó là sự ủng hộ tinh thần đối với chúng tôi, cho thấy EU luôn sát cánh. Quan trọng hơn, EU gửi thông điệp mạnh mẽ tới chính quyền Mỹ rằng can thiệp vào Greenland cũng đồng nghĩa can thiệp vào toàn bộ Liên minh châu Âu", ông Egede nói với Nghị viện châu Âu tuần trước.

Nền kinh tế Greenland phụ thuộc lớn vào viện trợ để duy trì mức sống của gần 60.000 dân trên đảo. Đan Mạch hỗ trợ kinh tế Greenland bằng khoản trợ cấp trọn gói hàng năm khoảng 620 triệu USD, đồng thời tài trợ ngân sách cho hệ thống cảnh sát, nhà tù và quốc phòng. Tổng cộng, viện trợ từ Đan Mạch và EU chiếm gần một nửa ngân sách của Greenland.

Một cảng Nuuk, Greenland hồi tháng 3/2025. Ảnh: AFP

Nghề cá chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu, khiến hòn đảo rất dễ bị tổn thương trước biến đổi môi trường và biến động cầu của thị trường quốc tế.

Du lịch đang phát triển nhưng bị rào cản bởi vị trí địa lý biệt lập và cơ sở lưu trú hạn chế. Ngành khai khoáng hứa hẹn mang lại nguồn thu đột phá nhưng liên tục gặp khó khăn trong việc chuyển từ giai đoạn thăm dò sang sản xuất quy mô lớn.

Dòng vốn đầu tư từ EU có thể giúp Greenland đa dạng hóa nền kinh tế, nâng cao năng lực quản lý hành chính và giảm bớt sự phụ thuộc vào một ngành đơn lẻ hay một nhà tài trợ duy nhất. Đầu tư từ Mỹ cũng có thể đóng góp vào quá trình này, miễn là Greenland có tiếng nói bình đẳng trong việc đưa ra các điều khoản.

"Greenland không nhất thiết phải chọn một trong hai, họ chỉ cần đủ vị thế thương lượng để ngăn các đối tác đưa ra lựa chọn thay cho mình", bài viết trên Open Magazine kết luận.