Giá dầu diesel khoét sâu nỗi lo trong phe Cộng hòa

Những lời kêu gọi chấm dứt xung đột Iran đang xuất hiện ngày một nhiều trong đảng Cộng hòa, khi cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 đang đến gần.

"Các gia đình ở Michigan đang chật vật với chi phí sinh hoạt hàng ngày. Cuộc chiến với Iran cần phải chấm dứt thật nhanh chóng", Mike Rogers, ứng viên Cộng hòa tranh cử ghế Thượng viện Mỹ đại diện cho bang này, nói.

Tại Iowa, nghị sĩ Ashley Hinson, hiện là ứng viên Cộng hòa tranh cử Thượng viện, từng 4 lần bỏ phiếu phản đối nghị quyết chấm dứt chiến tranh với Iran. Nhưng bà hiện thay đổi quan điểm, chỉ trích tác động tài chính của cuộc chiến đối với bang Iowa và kêu gọi chính quyền Tổng thống Donald Trump áp lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel để hạ nhiệt giá nhiên liệu trong nước.

Tháng trước, Cook Political Report, trang chuyên phân tích các chiến dịch tranh cử, đã thay đổi nhận định về cuộc đua ghế thượng nghị sĩ ở Iowa từ "nghiêng về Cộng hòa" sang "khó dự đoán", dù bang này đã không bầu cho ứng viên Dân chủ nào suốt 18 năm qua.

Bảng hiển thị giá xăng dầu tại một trạm xăng Mobil ở Los Angeles, bang California hôm 22/9. Ảnh: AP

Tại một sự kiện ở Bắc Carolina gần đây, Tổng thống Trump bác bỏ những lo ngại về giá xăng tăng. Ông cho rằng đây là "cái giá rẻ" mà Mỹ phải trả để tiến hành cuộc chiến ngăn chặn chương trình hạt nhân của Iran.

Tuy nhiên, giá dầu diesel, mặt hàng ít được chú ý hơn, mới đang khiến những cử tri trong ngành công nghiệp và nông nghiệp, vốn là những lực lượng ủng hộ đảng Cộng hòa trung thành nhất, phản ứng mạnh.

Texas, một trong những thành trì của phe Cộng hòa, hôm đầu tuần đã phải ban bố tình trạng thảm họa toàn bang vì giá dầu diesel tăng mạnh, cũng như tình trạng thiếu hụt nhiên liệu vì chiến sự Iran và Ukraine.

"Có lẽ họ đã thấy những con số thăm dò đáng lo ngại nên cuối cùng mới bắt đầu tách khỏi lập trường của ông Trump", John Sellek, cố vấn chính trị lâu năm tại Michigan vốn chủ yếu làm việc với các ứng viên Cộng hòa và các nhóm doanh nghiệp, nhận định.

Sellek cho biết ông rất bất ngờ khi thấy biển hiệu tranh cử của ông Rogers ở Michigan công khai liên hệ giá thực phẩm tăng phi mã với các chính sách của Tổng thống Trump, điều mà thường chỉ có ứng viên Dân chủ làm.

Cố vấn này lưu ý rằng ba trụ cột của kinh tế Michigan, gồm nông nghiệp, công nghiệp và du lịch, đều chịu tác động nặng nề khi giá dầu diesel tăng. Ngay cả những người không dùng diesel cũng nhìn thấy mức giá tăng cao ấy mỗi khi đến cây xăng.

"Bạn ghé vào trạm xăng và nhìn thấy trên biển hiệu mức giá 7 USD/gallon cho dầu diesel, bạn sẽ phải thốt lên 'lạy Chúa'. Bạn không thể tin nổi, làm sao loại nhiên liệu này lại có thể đắt đến mức đó", ông nói.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại bang Illinois ngày 27/9. Ảnh: AP

Hiệp hội Người trồng ngô Iowa, tổ chức đã ủng hộ ứng viên Cộng hòa trong mọi cuộc đua vào quốc hội năm nay, đã gửi thư tới đoàn nghị sĩ đại diện cho bang ở Washington, kêu gọi họ hành động để hạ giá dầu diesel.

"Đáng lẽ đây phải là thời điểm thuận lợi với nông dân Iowa, nhưng giá dầu diesel vượt 6 USD mỗi gallon (khoảng 3,78 l) đang làm dấy lên lo ngại lớn về chi phí. Điều này càng làm gia tăng áp lực kinh tế và tinh thần mà nông dân đang phải chịu", hiệp hội này viết. Dầu diesel là loại nhiên liệu chủ yếu cho hầu hết máy móc nông nghiệp.

Steve Kuiper, người đứng đầu Hiệp hội Người trồng ngô Iowa, cho biết tất cả máy móc, thiết bị mà trang trại của ông cần khi thu hoạch ngô đều chạy bằng diesel, với lượng tiêu thụ khoảng 500 gallon (gần 1.900 lít) dầu diesel mỗi ngày. Lượng nhiên liệu ông ký hợp đồng mua từ năm ngoái có giá chỉ bằng khoảng một nửa so với giá hiện nay. Ông cho biết riêng việc đổ đầy thùng dầu một xe tải hôm 24/9 đã tốn 500 USD.

"Nông nghiệp không phải ngành có biên lợi nhuận cao. Chi phí tăng nhanh như vậy sẽ làm giảm lợi nhuận của nông dân", ông nói.

Một cánh đồng ngô ở Minburn, bang Iowa cuối tháng 9. Ảnh: Iowa Capital Dispatch

Kuiper không quy trách nhiệm cho ông Trump hay các nghị sĩ Cộng hòa về tình trạng này. Ông cho rằng vấn đề đã tích tụ trong nhiều năm và có thể được giảm bớt bằng những biện pháp như cấm xuất khẩu diesel hoặc cho phép pha thêm ethanol vào các sản phẩm dầu mỏ.

Tuy nhiên, tình hình này khiến hình ảnh của các chính trị gia đều bị ảnh hưởng tiêu cực. "Tất cả nghị sĩ được người dân bầu vào quốc hội ở Washington cần làm đúng phần việc của mình và giải quyết vấn đề này", Kuiper nói.

Nhiều nghị sĩ Cộng hòa từng bỏ phiếu chống lại các nghị quyết của quốc hội nhằm chấm dứt chiến sự Iran, vốn được xem là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thiếu hụt dầu diesel hiện nay do eo biển Hormuz tắc nghẽn. Trong nhiều tháng qua, họ từng trấn an cử tri rằng giá nhiên liệu tăng cao chỉ là biến động nhất thời và sẽ nhanh chóng qua đi.

Nhưng thực tế lại cho thấy điều ngược lại. Steve Deace, một người dẫn chương trình phát thanh bảo thủ nổi tiếng ở Iowa, hôm 24/9 đăng trên X lời cảnh báo từ một chuyên gia thăm dò của đảng Cộng hòa gửi tới các ứng viên Hạ viện.

Chuyên gia không được nêu tên này cho rằng tại những khu vực mà phe Cộng hòa từng thắng với cách biệt 15 điểm phần trăm, cuộc đua đã trở nên sít sao hơn. Với những khu vực ứng viên Cộng hòa từng thắng 10 điểm, đối thủ Dân chủ giờ đây đang dẫn trước.

"Hãy nói rõ mục tiêu và những chiến thắng trong vấn đề Iran và eo biển Hormuz, bởi từ góc nhìn của những người dân bình thường, đây lại giống một cuộc chiến sa lầy khác mà cuối cùng họ phải trả giá", Deace đưa ra lời khuyên.

Chính quyền Tổng thống Trump đã gần như dùng hết các biện pháp có sẵn để giảm tác động của giá xăng dầu tăng lên người tiêu dùng. Họ đã tạm đình chỉ đạo luật Jones Act, vốn hạn chế việc vận chuyển nhiên liệu giữa các cảng Mỹ.

Chính quyền cũng điều chiến hạm hộ tống tàu dầu qua eo biển Hormuz, giúp khôi phục một phần dòng chảy nhiên liệu. Đồng thời, Mỹ thúc giục Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga để ngăn tình trạng thiếu nhiên liệu trầm trọng hơn.Tuy nhiên, nếu chiến sự tại Iran không sớm kết thúc và các nhà máy lọc dầu trên thế giới không được nhanh chóng sửa chữa sau khi bị hư hại, tình trạng thiếu hụt sẽ khó được cải thiện trong thời gian tới, theo Evan Halper, nhà bình luận của Washington Post.

Nhà máy lọc dầu Valero ở Houston, bang Texas năm 2025. Ảnh: AFP

Những bang Mỹ vốn phụ thuộc vào nguồn diesel nhập khẩu cho hoạt động sản xuất, vận tải có thể chứng kiến giá tăng cao hơn nữa. "Chưa rõ liệu giá diesel trên toàn quốc có giảm hay không", Quỹ Nghiên cứu Chính sách Năng lượng Mỹ đưa ra nhận định hôm 24/9.

Susan Bell, phó chủ tịch cấp cao phụ trách thị trường hàng hóa của Rystad Energy, hôm 24/9 cho hay lệnh cấm xuất khẩu diesel cũng có thể sẽ không mang lại hiệu quả như chính quyền kỳ vọng. Dù vậy, với nhiều nghị sĩ Cộng hòa, đây được coi là "chiếc phao cứu sinh tiềm năng" giúp họ vượt qua cuộc bầu cử giữa kỳ.

"Người Mỹ nên được ưu tiên sử dụng nhiên liệu Mỹ", Dan Sullivan, thượng nghị sĩ Cộng hòa đại diện bang Alaska, nói hôm 24/9.

Ông muốn lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel được duy trì "cho đến khi cuộc xung đột ở Iran kết thúc và hoạt động xuất khẩu năng lượng qua eo biển Hormuz không còn bị cản trở".