James Edmiston đã mất 25 năm thăng trầm nghiệt ngã, cả li dị và phá sản, mới giành được bồi thường sau khi bị xử oan liên quan đến lô vũ khí xuất khẩu trái phép sang Iraq.
Vào thứ Sáu ngày 18/2/1983, một chuyến hàng gồm 200 khẩu súng tiểu liên Sterling đã bị Hải quan Anh thu giữ tại cảng nước sâu ở Greenwich, đông nam London. Số súng này ghi đích đến là Jordan song các nhân viên Hải quan tình nghi chúng là một lô hàng vi phạm lệnh cấm vận chuyển tới Iraq của Saddam Hussein.
Vụ bắt giữ này đã gây hoang mang ở Whitehall, để lại một dấu vết tình cờ được phơi bày một thập niên sau đó bởi cuộc điều tra Vũ khí - tới - Iraq của Lord Scott. Scott rất sửng sốt về những gì ông phát hiện, và ông mô tả hành động của các quan chức chính phủ Anh liên quan đến vụ việc là "hổ thẹn".
Cuộc đột kích đã dẫn tới những gì Whitehall rốt cục thừa nhận là một vụ án xử oan nghiêm trọng - nhưng vụ việc chưa bao giờ được thông tin đầy đủ cho đến tận ngày nay.
Trong số những người bị bắt hồi đầu năm 1983 có James Edmiston, giám đốc quản lý của Công ty Vũ khí Sterling, hãng có các sản phẩm súng nổi tiếng được sử dụng trong các lực lượng vũ trang trên toàn thế giới - và cả trong các phim Jimes Bond.
Edmiston mất 25 năm, trải qua li dị, phá sản và một cuộc đấu tranh trường kỳ ở các tòa án cùng với luật sư Lawrence Kormornick, để đòi bồi thường. Cuối cùng, ông đã thành công và phần thưởng mà ông nhận được là một kỳ tích, hơn 2 triệu Bảng, theo một dự án dành cho các nạn nhân bị xử án oan mà giờ đã sụp đổ từ lâu.
Tại phiên xử Old Bailey năm 1985, Reginald Dunk - người buôn vũ khí đã sắp xếp lô súng Sterling - đã nhận tội cố tình vi phạm lệnh cấm xuất khẩu vũ khí tới Iraq. Tuy nhiên, ban hội thẩm không thể nhất trí về vai trò của Edmiston và ông được tha bổng.
Ảnh hưởng về danh tiếng đã buộc Edmiston phải bán Sterling. Bên nguyên, cùng với công luận xung quanh vụ việc, đã buộc ông phải bán chiếc xe Bentley và biệt thự ở Kensington của mình trước khi ông bị tuyên bố phá sản.
Khi ông tìm kiếm việc làm - ông đã đâm đơn xin việc ở đảo St Helena, xin vào vị trí phụ trách bảo tàng criket ở Lords - luật sư vẫn tiếp tục gắn bó với ông. Kormornick đã biện hộ cho Dunk, người năm 1999, 6 năm sau khi ông bị bắt, đã được bồi thường 2,2 triệu Bảng vì nhận án oan. Scott phát hiện ra rằng Hải quan và Bộ Ngoại giao (FCO) đã thuyết phục các nhà ngoại giao Iraq và Jordan thất hứa lời cam kết sẽ cung cấp chứng cứ cho Dunk.
Một tài liệu được ban hành cho cuộc điều tra của Scott tiết lộ cách thức một quan chức cấp cao của FCO nói với một đồng nghiệp: "Tôi thú nhận sự miễn cưỡng vô tội nhằm thông đồng trong việc trở ngại tiến trình pháp lý". Scott không hài lòng, mô tả hành động của các nhà ngoại giao Anh là "hoàn toàn đáng bị khiển trách".
Vụ việc kể trên nằm trong một loạt các vụ khởi tố về "vũ khí-tới-Iraq" mà Hải quan đã thực hiện nhưng bị sụp đổ hoặc sau đó bị hủy bỏ dựa trên kháng án, với chi phí ngốn của những người đóng thuế Anh 50 triệu Bảng.
"Nếu bạn có thể chịu đựng đến cùng và có một vụ tốt thì bạn sẽ chiến thắng", ông Dunk nhận xét.
Được khuyến khích bởi phần thưởng của sự kiên nhẫn, Kormornick đã theo đuổi vụ kiện của Edmiston. Ông thuyết phục Bộ trưởng Nội vụ Anh khi đó là David Blunkett rằng Paul Henderson - giám đốc quản lý của công ty dụng cụ máy móc Matrix Churchill - cần phải được bồi thường vì bị xử sai. Phiên tòa đã sụp đổ sau khi Alan Clark - một bộ trưởng thời Thatcher - thừa nhận ông đã bí mật khuyến khích công ty bán hàng hóa cấm cho Iraq và sau khi thực tế được phơi trần rằng MI6 đã yêu cầu ông bí mật theo dõi khi ông có các chuyến đi bán hàng tới Iraq.
Henderson được bồi thường theo chương trình tự nguyện mà theo đó, với sự suy xét thận trọng của Bộ trưởng Nội vụ, các cá nhân có đủ tiêu chuẩn nếu họ bị xử sai và phải ngồi tù. Chương trình này không đặt ra bất kỳ hạn định thời gian nào cho việc bị giam giữ trong tù; đối với Henderson, đó là một đêm trong trại giam khi ông chờ được bảo lãnh; với Edmiston, đó là khoảng thời gian ông trải qua ở khám của Old Bailey trong phiên tòa của mình.
Năm 2005, tân Bộ trưởng Nội vụ Charles Clarke đồng ý rằng Edmiston cần được bồi thường mà không cần sự thừa nhận trách nhiệm pháp lý từ phía chính phủ. Ba năm sau đó, Edmiston rút cục đã nhận được tiền. Cả Edmiston và Kormornick đều không tiết lộ cụ thể số tiền là bao nhiêu, mặc dù con số này được cho là nhiều hơn so với 2,2 triệu Bảng dành cho Dunk.
"James chịu đựng một sự bất công kép: án oan và chờ thực thi công lý suốt 25 năm", trích lời luật sư Kormornick. "Nhưng ông chưa từng nhận được một lời xin lỗi nào".
Edmiston, năm nay 70 tuổi, sống ở Cornwal.
Phong Lan - Tổng hợp từ Internet