Cách ứng xử với Syria của Mỹ làm Iran thận trọng?

Iran là quốc gia ủng hộ hết mình chế độ của Tổng thống Bashar al-Assad. Nhưng những chính sách của Mỹ về Syria khiến quốc gia này phải thận trọng khi bắt đầu một mối quan hệ mới với nước Mỹ?

Chính quyền Mỹ bất nhất trong vấn đề Syria

Hôm 27/9 vừa qua, 5 nước thường trực của Hội đồng Bảo an LHQ gồm Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc vừa thống nhất về một dự thảo nghị quyết cho vấn đề giải trừ vũ khí hóa học ở Syria. Qua đó, các bên thống nhất về những biện pháp trừng phạt quốc gia này nếu không tuân thủ thỏa thuận giữa Nga và Mỹ về vũ khí hóa học đạt được hồi đầu tháng 9. Tuy nhiên, trong dự thảo không cho phép những hành động can thiệp quân sự từ bất kỳ bên nào vào chế độ Bashar al-Assad.

Việc Mỹ đồng thuận không can thiệp quân sự vào Syria rất được thế giới hoan nghênh, cho thấy Mỹ đã có những sự mềm mỏng nhất định trong chính sách ngoại giao của mình. Nhưng thực tế, nước Mỹ vẫn đang tiến hành giải quyết vấn đề Syria theo cách của họ. Trên bàn ngoại giao, nước Mỹ có thể thông qua những thỏa thuận dưới sức ép của Nga, Trung Quốc. Nhưng thực tế, tại chiến trường Syria, nơi cuộc nội chiến vẫn diễn ra quyết liệt giữa quân đội chính phủ và lực lượng nổi dậy đã cho thấy một nước Mỹ hoàn toàn khác.

Tạp chí Foreign Policy của Mỹ ngày 26/9 đã chỉ ra rằng mục đích cuối cùng của Mỹ vẫn là thay đổi chế độ tại Syria, dù có đạt được bất kỳ thỏa thuận nào thì Washington vẫn không muốn nhìn thấy một Damascus có hình bóng Assad.

Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đang phối hợp các nguồn cung cấp vũ khí cho lực lượng nổi dậy, trong đó có tên lửa chống tăng có điều khiển, từ Saudi Arabia, Qatar và huấn luyện lực lượng nổi dậy tại các căn cứ trên lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ và Jordan.

Gần đây hơn, Mỹ cũng bắt đầu trực tiếp trang bị các loại vũ khí cho lực lượng nổi dậy. Việc ủng hộ các lực lượng nổi dậy ở Syria của CIA tiếp tục diễn ra bất chấp thành phần của lực lượng này bao gồm cả các nhóm Hồi giáo cực đoan như: nhóm Jabhat al-Nusra thuộc nhánh của al-Qaeda; Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant. Các phần tử thánh chiến không những được công nhận là lực lượng tác chiến hiệu quả nhất trong số các lực lượng nổi dậy, mà tờ New York Times tháng 10/2012 còn cho biết hầu hết các loại vũ khí do CIA cung cấp cho lực lượng nổi dậy đều rơi vào tay các phần tử này.

Hiện tại, Syria đang bị phân chia thành nhiều khu vực dưới sự quản lý của các phe phái tham chiến và biến thành một căn cứ hoạt động của al-Qaeda. Tình hình Syria bắt đầu phức tạp hơn khi 13 nhóm Hồi giáo cực đoan đã tự ly khai và thành lập một tổ chức riêng hôm 27/9.

Theo như tờ Foreign Policy, Washington hoàn toàn không chủ động trong vấn đề này. Trước tình hình Syria, Mỹ càng đẩy mạnh hơn các công tác viện trợ để đưa lực lượng nổi dậy FSA đủ sức lấn át các phe phái khác, đồng thời giành chiến thắng trên chiến trường, khuất phục quân đội Syria.

Tình hình nội chiến mới nhất, ngày 28/9, sau 4 ngày giao tranh với lực lượng của chính phủ Syria, quân nổi dậy đã chiếm một chốt quân sự ở miền Nam nước này, nằm ở khu vực giáp ranh với Jordan. Giao tranh đã làm hàng chục người thiệt mạng, gồm 26 binh sĩ chính phủ, một số phiến quân trong đó có 7 chiến binh nước ngoài.

Tuy Mỹ muốn FSA làm chủ chiến trường, đồng thời cũng không muốn Syria trở thành vùng đất màu mỡ cho chủ nghĩa khủng bố, nhưng thực tế, hành động và mục tiêu của Mỹ chỉ khiến máu trên đất Syria phải đổ nhiều hơn. Trong khi trước đó, nghị quyết của Hội đồng Bảo an nhằm mục đích chấm dứt cuộc nội chiến càng sớm càng tốt bằng một giải pháp chính trị.

Syria làm Iran lo ngại tính hai mặt của Mỹ

Hiện tại, Iran vẫn là đồng minh ủng hộ chế độ của Bashar al-Assad một cách quyết liệt nhất. Tehran đã không ngừng viện trợ Damascus vũ khí, năng lượng, và những chiến binh tình nguyện của Iran cũng đang sát cánh cùng quân đội Syria trên chiến trường. Trước đó, khi Mỹ và đồng minh đe dọa không kích Syria, đại giáo chủ của Iran đã kêu gọi một cuộc thánh chiến chống lại đồng minh của Mỹ ở Trung Đông và vùng Vịnh để trả thù cho Assad.

Trên bàn ngoại giao, hôm 27/9, Tổng thống Iran Hassan Rouhani khẳng định Tehran muốn tham gia “tích cực” vào bất cứ hội nghị hòa bình nào về Syria bởi “tiếng nói của Iran là tiếng nói của Syria”. Có thể thấy, Iran là đồng minh sẵn sàng sát cánh với Syria trên tất cả các mặt trận. Bởi lẽ, Iran có quyền lợi sát sườn khi Syria là nước láng giềng duy nhất ủng hộ đường lối của Iran. Ngoài ra, Tehran hiểu rằng sau khi có được Syria, chính Iran sẽ là đối tượng tiếp theo mà Mỹ nhắm đến.

Thời gian vừa qua, Mỹ và Iran đã có một vài hành động tích cực để làm tan băng mối quan hệ. Iran rất mong muốn vấn đề hạt nhân của mình nhanh chóng được giải quyết. Tổng thống hai nước cũng đã có cuộc điện đàm đầu tiên kể từ năm 1979 và được cho là một dấu hiệu chứng tỏ hai bên đều nghiêm túc trong việc tìm kiếm một thỏa thuận về chương trình hạt nhân của Tehran. Chính quyền Mỹ còn tặng cho Iran một món quà quý giá: chiếc cốc uống nước bằng bạc, cổ vật 2700 năm tuổi trị giá 1 triệu USD mà Iran đã bị đánh cắp từ rất lâu. Tuy nhiên, vẫn còn đó những nghi kỵ giữa hai nước.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi khẳng định rằng chỉ một cuộc điện đàm giữa Tổng thống Hassan Rouhani với người đồng cấp Mỹ Barack Obama không phải là dấu hiệu cho thấy các mối quan hệ Tehran-Washington sẽ được khôi phục nhanh chóng. Đồng thời, ông Araghchi cũng úp mở: “Chính quyền Mỹ vẫn còn nhiều điều khiến Iran không thể hoàn toàn tin tưởng”.