Bi kịch của những phụ nữ trên cánh đồng mía Ấn Độ

Trời rạng sáng tại khu lều tạm bợ ở làng Ramanal, bang Karnataka miền nam Ấn Độ, Poornima lẳng lặng đi vệ sinh cá nhân trước khi những người đàn ông thức dậy. Cô cùng hàng nghìn lao động di cư khác vừa trải qua hành trình dài hơn 500 km từ các vùng quê nghèo khô hạn để đến chặt mía thuê, mang theo hy vọng trả hết các khoản nợ của gia đình.

Ấn Độ hiện đứng thứ hai thế giới về sản xuất mía đường, đóng góp khoảng 16% sản lượng toàn cầu. Đứng sau ngành công nghiệp khổng lồ này là sinh kế của khoảng 1,5 triệu người lao động bấp bênh, phần lớn xuất thân từ các vùng hạn hán thiếu việc làm như quận Beed, bang Maharashtra.

Trên cánh đồng, người lao động thường đi theo cặp vợ chồng, gọi là hệ thống koita. Mỗi ngày, họ làm việc 14 tiếng dưới cái nóng thiêu đốt với mức thù lao 400 rupee (khoảng 4,22 USD). Các nhà thầu (mukkadam) không trả lương theo cá nhân mà tính chung cho cả nhóm 7-8 cặp vợ chồng dựa trên tổng sản lượng thu hoạch trong ngày. Quy định này tạo ra một vòng kìm kẹp: sự chậm trễ của một cá nhân sẽ kéo tụt thu nhập của toàn đội.

Đối với nữ công nhân, thử thách khắc nghiệt không chỉ nằm ở những bó mía nặng trĩu mà ở chính cơ thể họ. Tại các khu lều trại giữa đồng không mông quạnh, nước sạch và nhà vệ sinh không tồn tại. Trong kỳ kinh nguyệt, họ phải dùng những mảnh vải cũ hoặc rơm rạ để thấm hút, dẫn đến các bệnh lý nhiễm trùng đường sinh sản nghiêm trọng.

Bất chấp nỗi đau đớn thể xác, hệ thống giao khoán tuyệt đối không chấp nhận vắng mặt. Nghỉ làm một ngày đồng nghĩa với việc bị phạt số tiền tương đương hoặc cao hơn tiền công. Giữa lựa chọn nhịn đau để cầm liềm hoặc mất đi chén cơm, hàng chục nghìn phụ nữ đã chọn phẫu thuật cắt bỏ tử cung.

"Nếu tôi tiếp tục công việc mà không phẫu thuật, tình trạng chỉ tồi tệ hơn. Chúng tôi không còn con đường nào khác", Poornima chia sẻ trước ngày quyết định lên bàn mổ để chấm dứt chu kỳ kinh nguyệt tự nhiên.

Poornima thu hoạch mía thuê trên cánh đồng ở làng Ramanal, bang Karnataka (Ấn Độ) 14 tiếng mỗi ngày. Ảnh: Independent

Vòng xoáy nợ nần và y tế trục lợi

Theo báo cáo của chính quyền bang Maharashtra năm 2019, trong số hơn 82.000 phụ nữ di cư tại khu vực Beed, có gần 14.000 người (chiếm gần 17%) đã cắt bỏ tử cung. Tỷ lệ này cao gấp nhiều lần mức trung bình toàn quốc và đa phần các ca phẫu thuật được thực hiện ở những phụ nữ mới ngoài 20 tuổi.

Việc phẫu thuật không đơn thuần là xử lý chu kỳ kinh nguyệt, nó còn đẩy người lao động lún sâu hơn vào bẫy nợ. Trước mỗi mùa vụ, lao động thường nhận tiền ứng trước từ nhà thầu với cam kết thu hoạch trung bình 3 tấn mía mỗi ngày để trừ nợ. Khi quyết định phẫu thuật, họ không thể đến các bệnh viện công vì thời gian chờ đợi lâu. Đổi lại, họ tìm đến các phòng khám tư nhân với chi phí 30.000 - 40.000 rupee cho một ca mổ, buộc phải vay nặng lãi hoặc vay thêm từ chính nhà thầu.

Sự thiếu vắng các dịch vụ y tế công cộng biến cơ thể nữ công nhân thành nguồn thu béo bở cho hệ thống y tế tư nhân. Bà Manisha Ghule, chuyên gia hỗ trợ phụ nữ vùng Beed và Phó chủ tịch Hội đồng Lập pháp bang Neelam Gorhe từng nhiều lần cảnh báo về thực trạng này. Thay vì kê đơn thuốc kháng sinh điều trị nhiễm trùng thông thường, nhiều bác sĩ lập tức tư vấn cắt tử cung để thu phí phẫu thuật.

Savita, một nữ công nhân tại Beed, cắt tử cung vào tháng 3/2025 sau thời gian dài kiệt sức vì những cơn đau bụng kinh dữ dội. "Không ai cho phép bạn nghỉ ngơi trên đồng mía. Cơ thể đau đớn nhưng tôi không thể hé môi phàn nàn", cô kể.

Tuy nhiên, ca mổ không mang lại sự bình yên như cô kỳ vọng. Nhiều tháng sau khi rời phòng khám tại Pune, Savita vẫn bị chảy máu và đau nhức vùng chậu. Khi quay lại yêu cầu cung cấp hồ sơ y tế, phòng khám lạnh lùng từ chối. "Tôi tin bác sĩ để đổi lấy việc chấm dứt cơn đau, nhưng không một ai cảnh báo về những di chứng này", Savita nói. Khảo sát của giới chức địa phương xác nhận hơn 45% phụ nữ cắt tử cung sớm tại Beed phải đối mặt với các di chứng nặng nề như loãng xương, mãn kinh sớm và mệt mỏi mãn tính. 

Trách nhiệm bị bỏ ngỏ

Tháng 3/2025, Tòa án Cấp cao Bombay yêu cầu chính quyền bang ban hành các biện pháp phúc lợi, cung cấp nhà vệ sinh, nước sạch và cải thiện điều kiện y tế cho lao động di cư. Dù vậy, những quy định trên giấy chưa từng chạm tới các khu lều bạt trên cánh đồng.

Các nhà thầu như Ashruba Datta khẳng định họ không ép buộc công nhân phẫu thuật, nhưng thừa nhận hệ thống làm việc không có chỗ cho sự ốm đau: "Thu nhập phụ thuộc hoàn toàn vào trọng lượng mía giao về nhà máy. Chúng tôi không thể trả lương cho người không làm việc".

Trong khi đó, nhân viên y tế cộng đồng (ASHA) - những người được kỳ vọng là cầu nối chăm sóc sức khỏe - lại tỏ ra bàng quan. Ganga Shevante, một nhân viên ASHA tại quận Wadwani, khẳng định cô chỉ nghe kể loáng thoáng về các ca phẫu thuật ở người trẻ và không can thiệp hay hướng dẫn thêm.

Gần đây, các thương hiệu lớn thu mua đường từ khu vực này cũng bắt đầu đối mặt với áp lực dư luận. Một số tập đoàn khẳng định đang phối hợp với tổ chức phi chính phủ để cải thiện điều kiện vệ sinh cho công nhân. Tuy nhiên, đối với những phụ nữ như Poornima hay Savita, họ chưa từng nhận được bất kỳ sự hỗ trợ y tế nào từ chính quyền hay doanh nghiệp.

Mỗi năm, Poornima phải chi tới 50.000 rupee (khoảng 530 USD) - tương đương với 125 ngày công ròng rã - chỉ để mua thuốc giảm đau nhằm tiếp tục ra đồng. Sự chịu đựng vắt kiệt thể lực cô từng ngày.

"Nỗi đau quá lớn. Có lẽ tôi buộc phải phẫu thuật khi trở về làng", Poornima nhìn ra cánh đồng mía bạt ngàn, tính toán về khoản vay mới sắp tới. "Có vẻ như hệ thống này đã đòi lấy chính tử cung của tôi, chỉ để cho phép tôi được tiếp tục làm việc".